Elektrikli araç şarj istasyonlarının Danimarka'daki lider işletmecisi Clever, geleneksel hiyerarşik yönetim modelini tamamen rafa kaldırdı. Artık ne patronlar ne orta kademe yöneticiler var; 2025'ten bu yana, unvanlarda bile bu kelimeye yer verilmiyor.
Şirket, Kopenhag'da dönüştürülmüş bir sanayi bölgesindeki merkezinden, her çalışanın karar süreçlerine ortak olduğu ve bunları hayata geçirme sorumluluğunu üstlendiği özyönetimli ekiplerle faaliyet gösteriyor.
Bu deneyin mimarı, işi on yılı aşkın süre önce birkaç kişilik bir ekiple hayata geçiren kurucu ortak Casper Kirketerp-Møller.
Danimarka ve İskandinav komşuları uzun süredir eşitlikçi işyerleri ve yatay organizasyon yapılarıyla övünüyor, ancak Kirketerp-Møller bu fikri daha da ileri taşımak istedi.
"Bunu geleneksel yöntemden daha iyi yapabileceğimizi gördük" dedi AFP'ye ve "insanların bir arada olma biçimi" ile bir şirketin gerçekte nasıl bir kültüre ihtiyaç duyduğuna dair merakını anlattı.
2019'dan itibaren yönetim katmanlarını tek tek sökmeye başlayan Kirketerp-Møller, sonunda kendi CEO görevini de ortadan kaldırdı. Temel amaç, bordrodaki herkesin potansiyelini bütünüyle açığa çıkarmaktı; otomasyon çağında bunun gitgide daha hayati hale geldiğini düşünüyor.
"Verimlilikle ilgili her şeyi yapacak yapay zekâ çağında, şirketlerin gelecekte ayakta kalıp yenilik yapabilmesi için esas olan insan becerileri, insan odaklı iş olacak" dedi.
Pratik bir gerekçe de vardı. Kirketerp-Møller'e göre çok katmanlı yapılara sahip kurumlar, her kararın onay zincirinden geçmek zorunda kalması nedeniyle hızlı hareket etmekte zorlanıyor.
Roskilde Üniversitesi'nde öz-yönetimli şirketler üzerine çalışan profesör Helge Hvid de, çok sayıda yöneticinin imzasının gerektiği durumlarda bürokrasinin karar alma süreçlerini felce uğratabileceğini ve yatay modellerin özellikle genç çalışanlara cazip geldiğini kabul ediyor.
"İnsanlar işlerinde söz sahibi olmak ve yaptıkları işin anlamlı olmasını istiyor. Ayrıca özerklik istiyorlar" dedi Hvid AFP'ye.
Sınırları olan özgürlük
Patronları ortadan kaldırmak, yapıyı bütünüyle terk etmek anlamına gelmiyor.
Clever'ın yaklaşık 500 çalışanı, her biri belirli hedefler etrafında örgütlenmiş, sekiz ile on iki kişiden oluşan 50'den fazla ekipte çalışıyor; işe alım ve insan kaynakları gibi görevler için net biçimde tanımlanmış roller bulunuyor.
Kirketerp-Møller, işin aşırılığa kaçma riskini açık sözlülükle dile getiriyor; tüm yapıyı bir anda serbest bırakmanın şirketi kaosa sürükleyeceği uyarısında bulunuyor. Bu gerilim, örgüt teorisyenlerinin yakından bildiği bir durum.
Fransa'daki Conservatoire National des Arts et Métiers'den Anne-Sophie Dubey, bir şirketin yataylaştırılmasının bürokrasiyle mücadele etmeyi amaçladığını, ancak oyunun nasıl oynandığını herkesin anlayabilmesi için belli bir düzeyde yazılı kuralların paradoksal biçimde hâlâ işe yaradığını vurguluyor.
Çalışanlar içinse bu modelin cazibesi oldukça somut.
Dört yılı aşkın süredir meslektaşlarının ortak kararlar almasına yardımcı olan Lykke Jeppesen, rekabetin yokluğunu özellikle önemsiyor.
"Eşit olduğumuz bir ekipte çalışıyorum [...] Burada birlikte başarıya ulaşmak için bulunuyoruz, dolayısıyla aramızda iç rekabet yok" dedi 37 yaşındaki Jeppesen AFP'ye.
Bu modelin, temel insan ihtiyaçları olan özerklik, özgürlük ve aidiyet duygusunu karşıladığını söylüyor.
Şirkette 2024'te yapılan iç denetim, Clever çalışanlarının yüzde 92'sinin her sabah işe gitmekten memnun olduğunu ortaya koydu.
Bu ayın başlarında Kirketerp-Møller şirkete tamamen veda etti; ancak Clever'a 2018'den bu yana sahip olan Danimarkalı enerji dağıtımcısı Andel, alışılmışın dışındaki bu yapıya dokunmama sözü vererek patronsuz şirket deneyinin onu başlatanlardan daha uzun ömürlü olabileceğine işaret etti.
