Brent petrol savaş sırasında gördüğü 118 dolardan 85 dolar çevresine gerilerken rafineri tarafındaki baskı büyüdü. Küresel üretim ikinci çeyrekte günlük 5 milyon varil azalırken benzin ve motorin stokları kritik seviyelere indi.
Petrol fiyatlarının son zirvelerden geri çekilmesi, küresel enerji krizinin sona erdiği algısını güçlendirdi. Ancak ham petrolü benzin, motorin ve uçak yakıtına dönüştüren rafinerilerdeki kayıplar akaryakıt piyasasında yeni bir baskı oluşturuyor.
Brent petrol İran savaşı sırasında 118 dolara kadar çıktıktan sonra 85 dolar çevresine geriledi. Ham petrol arzı kısmen toparlanırken, savaş ve lojistik kesintiler nedeniyle devre dışı kalan rafinerilerin aynı hızla üretime dönememesi fiyatlar arasındaki bağı zayıflattı.
Üretim 5 milyon varil azaldı
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre küresel rafineri üretimi ikinci çeyrekte geçen yılın aynı dönemine kıyasla günlük yaklaşık 5 milyon varil azaldı. Rafinerilerin günlük işleme miktarı ortalama 78 milyon varil seviyesinde kaldı.
Suudi Arabistan, Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki önemli tesisler İran savaşının başlamasının ardından kısmen veya tamamen devre dışı kaldı. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin kesintiye uğraması, bölgedeki rafinerilerin ham petrol tedarikini ve ürün ihracatını sınırladı.
Çin, ithalattaki sert düşüşü dengelemek için rafineri faaliyetlerini azalttı. Asya’daki diğer tesisler de yeterli ham petrol bulamadıkları için üretimlerini kısmak zorunda kaldı.
Rusya’da ise Ukrayna’nın insansız hava aracı saldırıları rafineri kapasitesini aşağı çekti. İç piyasada oluşan yakıt sıkıntısı, Moskova yönetimini motorin ihracatına kısıtlama getirmeye yöneltti.
Hürmüz açıldı ama ürün akmadı
ABD ile İran arasında 17 Haziran’da sağlanan geçici ateşkes, Hürmüz Boğazı’ndaki petrol trafiğini kısa süreliğine rahatlattı. Körfez ülkeleri biriken ham petrolü hızlı biçimde ihraç etmeye başladı.
Kpler verilerine göre bölgeden haziranda günlük yaklaşık 4 milyon varil ham petrol sevk edildi. Rafine ürün ihracatı ise yalnızca günlük 1 milyon varilde kaldı.
Benzin, motorin ve uçak yakıtı sevkiyatı savaş öncesi seviyenin dörtte birine kadar düştü. Ham petrolün yeniden piyasaya ulaşması, devre dışı kalan rafineri kapasitesinin yarattığı açığı kapatmaya yetmedi.
ABD ile İran arasındaki saldırıların yeniden yoğunlaşması, boğazdaki trafiği bir kez daha yavaşlattı. Rafinerilerin normal üretime dönüşü, ham petrol ihracatından daha uzun bir takvim gerektirecek.
ABD’nin yakıt tamponu eriyor
ABD, yılın ilk yarısında küresel piyasanın son rafineri kaynağı haline geldi. Ülke; Avrupa, Asya ve Latin Amerika’ya ham petrolün yanı sıra benzin, motorin ve uçak yakıtı ihracatını artırdı.
Yüksek ihracat ve güçlü iç talep, ABD’nin kendi stoklarını hızla azalttı. Ticari ham petrol stokları ile Stratejik Petrol Rezervi’nin toplamı, İran savaşının başlamasından bu yana 1984’ten beri görülen en düşük seviyeye indi.
Benzin stokları mevsimsel olarak 2012’den bu yana en düşük düzeye geriledi. Motorin stokları ise kısa süre önce 20 yılı aşkın dönemin en düşük seviyelerinden toparlanmaya başladı.
ABD’nin toplam petrol ve ürün ihracatı nisanda günlük 14,2 milyon varille rekor kırmıştı. Haftalık ihracat temmuz ortasında 10,7 milyon varile gerileyerek mart ayından bu yana en zayıf seviyeyi gördü.
Rafineri marjları rekor kırdı
Akaryakıt piyasasındaki sıkışmanın en güçlü göstergesi rafineri kâr marjlarında görülüyor. ABD’de 3-2-1 rafineri marjı varil başına yaklaşık 70 dolara yükselerek tarihi zirveye çıktı.
Kuzeybatı Avrupa’da rafineri marjları mevsimsel rekor olan 30 dolar çevresine ulaştı. Avrupa’daki motorin marjı ise varil başına yaklaşık 65 dolara çıkarak yeni bir zirve gördü.
ABD’de benzin marjı varil başına yaklaşık 59 dolara yükselerek 2022’deki enerji krizinden bu yana görülen en yüksek seviyelere yaklaştı. Motorin marjı 91 doları aşarak rekor kırdı.
Yüksek marjlar, ham petrol ucuzlasa bile benzin ve motorin fiyatlarının aynı hızda gerilemeyebileceğini gösteriyor. Rafineriler daha kârlı olan motorin ve uçak yakıtına yönelirken benzin üretiminin azalması, yaz dönemindeki talep baskısını artırıyor.
Pompa fiyatlarında hızlı düşüş zor
ABD Enerji Enformasyon İdaresi, ham petrol fiyatlarındaki düşüşün üçüncü çeyrekte benzin fiyatlarını aşağı çekmesini bekliyor. Kurumun tahminine göre ortalama benzin fiyatı ikinci çeyrekteki 4,20 doların üzerinden üçüncü çeyrekte galon başına 3,80 doların altına gerileyebilir.
Bununla birlikte düşük stokların rafineri ve perakende marjlarını yüksek tutması, ham petrolden gelecek indirimin tamamının tüketiciye yansımasını engelleyebilir. Benzin fiyatlarının ham petrol fiyatlarından daha yavaş gerilemesi bekleniyor.
EIA, stokların yılın son çeyreğinde toparlanması halinde ABD’de benzin fiyatının galon başına 3,40 dolar çevresine düşebileceğini öngörüyor. Bu senaryo, rafinerilerin üretimi artırmasına ve küresel ürün ticaretinin normalleşmesine bağlı bulunuyor.
Türkiye’de pompa fiyatlarının yönünü ham petrolün yanı sıra Akdeniz ürün fiyatları, döviz kuru ve vergiler belirliyor. Küresel benzin ve motorin marjlarının yüksek kalması, petrol fiyatlarındaki düşüşün iç piyasaya yansımasını sınırlayabilir.
Enflasyon riski rafinerilere taşındı
Akaryakıt maliyetlerindeki yükseliş yalnızca sürücülerin ödediği fiyatları etkilemiyor. Motorin; tarım, madencilik, karayolu taşımacılığı, lojistik ve üretim sektörlerinin temel maliyet kalemleri arasında yer alıyor.
Uçak yakıtındaki sıkışma havayolu şirketlerinin maliyetlerini artırabilir. Taşımacılık giderlerindeki yükselişin gıda, sanayi ürünleri ve hizmet fiyatlarına yansıması, merkez bankalarının enflasyonla mücadele alanını daraltabilir.
Rusya’daki rafineri kapasitesinin tamamen toparlanması aylar, bazı tesislerde ise yıllar sürebilir. Orta Doğu’daki tesislerin üretime dönmesi de Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin kalıcı biçimde normalleşmesine bağlı olacak.
Piyasalarda bundan sonraki ana gösterge yalnızca Brent petrolün seviyesi olmayacak. Benzin ve motorin stokları, rafineri marjları, Hürmüz Boğazı’ndaki ürün sevkiyatları ve Rusya’nın ihracat kısıtlamaları akaryakıt fiyatları açısından yakından izlenecek.
