İspanya, tütün tüketimini azaltma stratejisinde salı günü yeni bir adım attı. Bakanlar Kurulu, 2005'ten bu yana yürürlükte olan mevzuatı, yeni tüketim alışkanlıklarına ve elektronik sigaralar, nikotin poşetleri ya da nargileler gibi ürünlerin ortaya çıkışına uyarlamak üzere değiştiren yasa tasarısını onayladı.
Metin şimdi, üzerinde değişiklikler yapılabileceği İspanya Parlamentosu'nda (Cortes Generales) parlamenter sürecine başlıyor; böylece nihai olarak onaylanmadan önce revize edilebilecek. Reform, 2024-2027 Tütün Kullanımının Önlenmesi ve Kontrolüne İlişkin Entegre Planın (kaynak İspanyolca) bir parçası ve son on yılı aşkın süredir tütün karşıtı mevzuatta yapılan en önemli güncellemeyi temsil ediyor.
Hükümetin amacı, Sağlık Bakanlığının yayımladığı bir açıklamaya (kaynak İspanyolca) göre, “dumansız alanları genişletmek, çocuklar ve gençleri daha iyi korumak ve tütünle bağlantılı yeni ürünlere mevzuatı uyarlamaktır”.
Hükümet, nikotin içeren yeni ürünlerin hızla yayılması nedeniyle mevcut mevzuatın (kaynak İspanyolca) dışında kalmış “hukuki boşlukları” da kapatmayı hedeflediğini belirtiyor.
Yeni dumansız alanlar: teraslar, plajlar ve açık hava sahaları
Başlıca değişikliklerden biri, sigara içmenin yasaklanacağı alanların genişletilmesi. Yasa parlamentodaki süreci tamamlarsa, bar, restoran ve diğer yeme-içme işletmelerinin teraslarında, deniz ve nehir kıyısı plajlarda, ortak kullanım havuzlarında, spor tesislerinde, milli parklarda, yalnızca kişisel amaçla kullanılanlar hariç iş araçlarında ve halka açık gösterilerin düzenlendiği alanlarda, bu etkinlikler açık havada yapılsa bile, tütün ürünleri tüketilemeyecek ve elektronik sigara kullanılamayacak.
Ayrıca kamu binaları, hastaneler, eğitim merkezleri, üniversiteler, kütüphaneler, müzeler, spor tesisleri, kültür merkezleri ve çocuk parklarının girişleri etrafında 15 metrelik “koruma alanları” oluşturulacak.
“Bir kahve içmek ya da terasta özgürce vakit geçirmek isteyen herkes, etraftaki masalardan gelen dumanın menünün bir parçası olmasından kurtulabilmeli” diyen Sağlık Bakanı Mónica García, Bakanlar Kurulu toplantısının ardından düzenlediği basın toplantısında, sadece İspanya'da sigara kullanımının yılda yaklaşık 50.000 ölüme yol açtığını vurguladı.
Reşit olmayanlar: Satışın yanı sıra tüketime de yasak
Yeni yasa, ilk kez 18 yaşından küçüklerin tütün türevi ürünleri tüketmesini açıkça yasaklıyor. Mevzuat bugüne kadar yalnızca bu ürünlerin satışını ve teminini engelliyor, ancak reşit olmayanların kullanımları nedeniyle özel olarak cezalandırılmasını öngörmüyordu.
“İspanya'da ortaöğretimde uyuşturucu kullanımı üzerine yapılan Estudes 2025 (kaynak İspanyolca) anketine göre, 14 ila 18 yaş arasındaki kişiler arasında her gün sigara içenlerin oranı yüzde 4,3 ile 1994'ten bu yana serinin tamamındaki en düşük seviyede. Buna karşın, aynı yaş grubunda son bir ay içindeki tütün tüketimi hâlâ yüksek ve yaygınlık oranı yüzde 15,5 seviyesinde” ifadelerine yer veriliyor.
Tasarı, reşit olmayanların nikotin poşeti kullanmasına yönelik yasağı da koruyor; ancak bu ürünler, diğer cihazlar için öngörülen dumansız alanların genişletilmesi kapsamına alınmayacak.
Elektronik sigaralar: Aynı kısıtlamalar, sınırlı satış
Reform, elektronik sigaralar ve tütünle ilişkili diğer ürünleri, sigara içmenin yasak olduğu tüm alanlarda, klasik sigarayla aynı kurallara tabi tutuyor. Bu önlem, bitkisel içimli ürünler, nargileler ve sigara içme eylemini taklit eden diğer cihazların yanı sıra, nikotin içeren ve nikotin içermeyen tüm cihazları kapsıyor.
Bir diğer yenilik ise bu ürünlerin satış ve temininin, ayrıntıları daha sonra Sağlık Bakanlığının bir bakanlık kararnamesiyle belirlenecek koşulları karşılamak zorunda olacak uzmanlaşmış mağazalarla sınırlandırılması. Ayrıca bu işletmeler, dışarıdan görülebilen reklam ya da afişler kullanamayacak.
Hükümet, 2025'te sunulan taslak metne kıyasla bazı değişiklikler yaptı. Bunlar arasında, şimdilik, tek kullanımlık elektronik sigaraların yasaklanmasına –ki Birleşik Krallık bunu daha önce hayata geçirmişti– ve düz paket uygulamasına ilişkin hükümlerin geri çekilmesi yer alıyor. Yürütme, Avrupa düzenlemesi de ilerledikçe, parlamentodaki görüşmeler sırasında her iki önlemi de yeniden gündeme getirmeyi planlıyor.
Reklam ve sponsorluk: yeni kısıtlamalar
Tasarı, tütün ve ilgili ürünlerin reklamı, tanıtımı ve sponsorluk faaliyetlerine yönelik sınırlamaları sıkılaştırıyor. Kısıtlamalar, otomatik satış makineleri de dahil olmak üzere tüm medya ve mecralara, internete ve “doğrudan ya da dolaylı” her türlü tanıtım biçimine yayılacak.
Ayrıca satış noktalarındaki reklamlar da sınırlandırılıyor. Tekel bayileri ve uzman mağazalar, bu ürünleri tanıtmak için dışarıdan görülebilen vitrin veya afiş kullanamayacak.
Görsel-işitsel alanda ise düzenleme, “medya organlarında ve görsel-işitsel içeriklerde” sunucu, yorumcu ya da konukların sigara içerken görünmesini veya tütün ürünleri ya da ilgili cihazları göstermesini engelleyecek. Bu ürünlerle bağlantılı marka, logo ya da ticari ibarelerin de ekranda yer almasına izin verilmeyecek.
İhlaller ve yaptırımlar
Reform, yasanın getirdiği yeni yükümlülüklere uyum sağlamak için yaptırım rejimini güncelliyor. Yerel basına göre ihlaller, ağırlık derecesine bağlı olarak 200 ile 600.000 avro arasında değişen para cezalarıyla sonuçlanabilecek.
Tütün ya da ilgili ürünleri tüketme yasağını ihlal eden reşit olmayanlar için, hafif ihlallerde para cezaları 200 avrodan başlayacak. Sağlık Bakanlığının açıkladığına göre, bu cezalar toplum yararına çalışma yaptırımıyla değiştirilebilecek.
Yasa kesin olarak kabul edilip Resmi Devlet Bülteninde yayımlandıktan sonra 20 gün sonra yürürlüğe girecek. İşletmeler ve kurumlar, yeni dumansız alanlara ilişkin uyarı levhalarını uyarlamak için ayrıca iki aylık bir süreye sahip olacak.
