Kabul edelim ki Dünya Kupası seviyesinde bir organizasyonda VAR'ın ne zaman devreye gireceği konusunda tuhaf kararlar nedeniyle standart bir yaklaşım oluşamadı. Gana'nın İngiltere karşısındaki penaltı itirazından, Brezilya'nın İskoçya maçında iptal edilen golüne; Bellingham’ın ağzını eliyle kapatıp konuşmasına rağmen atılmamasından, Paraguay maçımızda Almiron’un aynı suçtan atılmasına; Arjantin-Cezayir’de Messi’nin kırmızı kart verilmeli denilen pozisyonundan, Almanya'nın Ekvador karşısındaki açılış golüne kadar VAR’ın ne yapacağını tahmin etmek zor oldu.
Son tartışmalar da Arjantin-Mısır maçında yaşandı. İlk olarak skor 1-0 Mısır lehineyken Mostafa Ziko’nun attığı gol, atak başlangıç fazında Mısırlı Attia’nın Lisandro Martínez’e faulü gerekçesiyle VAR müdahalesi sonrası iptal edildi. Ancak asıl gümbürtü son anlarda Arjantin golü öncesindeki iki farklı pozisyonda, aynı dakikada koptu. 90+2’nin 15. saniyesinde Arjantinli Alexis Mac Allister’ın ceza sahası içinde Mısırlı Hamdy Fathy'yi tutuyor gibi gözüktüğü pozisyon yaşandı ve Mısırlı oyuncu temasın ardından yere düştü. Hakem oyunu devam ettirdi. 20 saniye sonra yine ceza alanı içinde Alvarez'in Salah’ın ayağına temas ettiği an yaşandı, hakem yine oyunu devam ettirdi ve pozisyonun devamı Arjantin’e tur atlatan tarihî golle sonuçlandı.
Kader saniyeleri başlamıştı. Ya Arjantin’in golü iptal edilip Mısır lehine penaltı verilecekti ya da gol geçerli sayılacaktı. VAR’daki Fransız Jerome Brisard, her iki pozisyon için de müdahaleye gerek duymadı. Arjantin, 79. dakikasına 2-0 geride girdiği maçtan 3-2’lik galibiyetle ayrılıp, çeyrek finalde İsviçre’nin rakibi oldu.
Faul var ya da yok tartışmasından ziyade isyanın çıkış noktası, Mısır’ın iptal edilen golündeki “çekme” hareketiyle Arjantin’in golü öncesinde Fathy’nin çekildiği pozisyonun kıyaslanmasıydı. Halbuki Mısır’ın iptal edilen golünde Attia’nın Lisandro Martinez’e sadece çekme ihlali yok, aynı zamanda bariz bir şekilde ayağına basması da söz konusu. Ayrıca Fathy’nin koluna yapılan müdahalenin VAR’ın kapsamına girecek kadar bariz bir faul olduğunu düşünmüyorum. Oyuncunun yere düşüşünün dahi teması hissetmesinin “abartısı” olduğu kanaatindeyim.
VAR NOTLARI (8 Temmuz 2026 itibarıyla)
- VAR müdahalesiyle 6 gol iptal edildi, 2 gol geçerli sayıldı, 5 kırmızı kart çıktı, 2 penaltı verildi, 1 penaltı tekrar edildi, 1 sarı kartın da sahibi değiştirildi.
- Turnuvanın kaderi ve tarihe geçecek notları açısından en çok tartışılan pozisyon Arjantin’in son golü öncesinde Mısır kanadının isyanıydı.
- VAR davetiyle kararından vazgeçmeyen tek hakem İranlı tanınıp Avustralya vatandaşlığına geçen Alireza Faghani oldu. Fransa-Senegal maçında Mbappe’nin ceza alanında bariz bir faulle düşürüldüğü pozisyonda incelemesine rağmen penaltı kararı vermedi.
- Kırmızı kart verilmeyip en çok tartışılan pozisyon Lionel Messi’nin Cezayir kaptanı Aissa Mandi'ye arkadan müdahalesi oldu. Rakibinin sağ baldırından ayak bileğine kadar süpürdüğü pozisyonda hakem Marciniak faul çalmasına rağmen kart göstermedi, VAR da hakemi izlemeye davet etmedi.
- İsviçre’nin penaltı kazandığı Katar maçındaki pozisyonun başlangıcında ofsayt olup olmadığı yarı otomatik ofsayt sisteminin bozulması nedeniyle manuel çizgilerle kontrol edildi.
- Kolombiya-Portekiz maçında Davinson Sanchez’in golü, santimetrik ofsayt gerekçesiyle iptal edildi. Kolombiya teknik direktörü Nestor Lorenzo, basın toplantısında “bundan sonraki maçlarda Davinson’a pedikür yaparak çıkmasını söyleyeceğim” diyerek tepkisini gösterdi.
- Gana Teknik Direktörü Carlo Queiroz, İngiliz oyuncu Konsa’nın Adu'ya müdahalesine penaltı verilmemesinin ardından "Sanırım VAR kahve içmeye gitmişti" dedi.
- ABD-Paraguay maçında ABD'li defans oyuncusu Tim Ream, Almiron’a faul yaptı ve sarı kart gördü. Ancak VAR hakemi Carlos Grande, Hollandalı hakem Danny Makkelie’yi davet ederek Almiron’un aldattığını belirtti ve kart el değiştirdi.
- İngiltere VAR açısından en şanslı takım oldu: Gana’nın penaltısı ve Bellingham’ın kırmızı kartı verilmedi. Harry Kane’nin Hırvatistan karşısında kaçırdığı penaltı, ihlal nedeniyle tekrar edilip bu kez golle sonuçlandı.
VAR MÜDAHALE RAPORU
Elektrokardiyografi (EKG) Tadında “Çip” Teknolojisi
Çip teknolojisine sahip topun iki pozisyonda faydası oldu:
1-Portekiz-Hırvatistan maçında skor 2-1’ken uzatmaların son saniyelerinde Gvardiol, Hırvatların beraberlik golünü attı. Ancak Igor Matanovic'in topa hafif bir dokunuş yaptığı ve Pasalic'in ofsaytta kaldığını çip teknolojisi doğruladı.
2-İsveç’in Tunus’u 5-1 yendiği müsabakada, golü geçersiz sayılan Svanberg’e gelen topa Isak’ın temas edip etmediği anlaşılamamıştı. Çipli top sayesinde Isak’ın teması görüntülendi ve gol verilmiş oldu.
HAKEMLER
Turnuvanın 48 takıma çıkması ve 104 maç olmasından dolayı 6 konfederasyon ve 50 federasyondan 52 hakem, 88 yardımcı hakem ve 30 VAR davet edildi. 2022 Dünya Kupası’na göre 16 ilave hakem görevlendirildi.
UEFA’dan 15, CONMEBOL’den 12, CONCACAF'ın 4’ü ev sahiplerinden olmak üzere 9, AFC'den 8, CAF'tan 7, Okyanusya'dan 1 hakem geldi.
Kırmızı kartlar uçuştu
Kırmızı kartlar son 2 turnuvayı çoktan katladı. Acaba 2006’ya ne kadar yaklaşacak veya 2010’u geçebilecek mi?
- 2026: 13 kırmızı
- 2022: 4 kırmızı
- 2018: 4 kırmızı
- 2014: 10 kırmızı
- 2010: 17 kırmızı
- 2006: 28 kırmızı
Hakemler ne kadar kazanıyor?
Şampiyonlar Ligi’ne katılım hakkı elde eden kulüplere ödenen “hoş geldin bonusu” gibi hakemlere de öncelikle Dünya Kupası’na katılım payı ödeniyor. 2018 Rusya Dünya Kupası'nda 70 bin dolar hoş geldin ücretine ilaveten maç başına gruplarda 3 bin dolar, eleme turlarında 5 bin dolar; yardımcı hakemlere ise 25 bin dolar hoş geldin ücreti ve maç başına 2 bin dolar ödendiği paylaşılmıştı. Katar 2022’de hoş geldin bonusu yakın kalmakla birlikte, maç başına ücretler gruplarda 5 bin; eleme turlarında 10 bin dolar olarak belirtildi.
Finali kim yönetecek?
FIFA Hakem Komitesi, 19 Temmuz'daki finalden bir hafta kadar önce, yarı finallere hangi ülkelerin kaldığına ve hakemlerin form durumuna göre adaylarını belirliyor. Polonyalı Szymon Marciniak 2022 finalini, Arjantinli Nestor Pitana 2018 finalini ve İtalyan Nicola Rizzoli 2014 finalini yönetti. Kamuoyunun gönlünde bir Fransa-Arjantin final deja vu'su yatıyor. 2018 finalindeki Arjantinli Pitana gibi Avrupa dışından öne çıkan bir hakem pek göremedim (El Salavadorlu Barton hariç). 2022’deki final gibi yine bir Avrupalı isme gidebilir. Ancak Arjantin finale çıkarsa İngiliz hakemlerin de olamayacağı yönünde yorumlar hayli fazla.
The Athletic'teki habere göre Anthony Taylor, çok iyi turnuva performansının ardından Katar 2022 Dünya Kupası finali için de adaydı. Arjantin'in finale yükselmesiyle bu gerçekleşmedi. Bunun sebebinin Birleşik Krallık ve Arjantin arasında 1982'de yaşanan Falkland Savaşı olduğu paylaşılıyor. 74 gün süren ve Arjantin'in teslim olmasıyla adaların İngiliz kontrolüne geri verilmesiyle sona eren çatışmada, Arjantin ordusundan 649, İngiliz ordusundan 255 ve Falkland Adaları'ndan üç kişi hayatını kaybetti. Savaşın üzerinden uzun yıllar geçmesine rağmen, konunun Arjantin'de İngilizlere karşı hala sıcaklığını koruduğu belirtiliyor.
Doğan Babacan ve Cüneyt Çakır’dan sonra 3. bir isim görür müyüz?
Mevcut hakem yönetimi, yetiştirme, ölçme ve değerlendirme sistemimizle 2030 Dünya Kupası’na hakem göndermek, UEFA Hakem Komitesi Başkanı Murat Fevzi Tanırlı demekle eş değer. Elit kategoride bir hakemimiz var ve o hakemimizi bu turnuvaya bile gönderemedik. Halil Umut Meler, 1986 doğumlu ve 2030 Dünya Kupası için yaşı şeklen uygun. Ancak başına neler gelir bilinmez. Elit kategoride kalabilir mi, o da bilinmez.
“Gençleştirme” sevdasıyla yeteneksiz ve çok tecrübesiz isimleri Süper Lig’e almak, geleceğe yatırım anlamına gelmiyor. Halil Umut Meler’i hesabın dışında bırakırsak, FIFA 1. Kategori’de hakemimiz dahi yok! 6 hakemimiz 2.Kategori statüsünde. Önümüzdeki üç sezonda 2. Kategori hakemlerimizden birinin elit olabilmesi için iki basamak yükselmesi gerekiyor. Bu da yetmiyor, UEFA ve FIFA nezdinde elit olarak tecrübe kazanması şart. Bunların hepsinin de 2029’a kadar tamamlanması lazım. Hal böyle olunca MHK’lerin sunumlarındaki hayalperestliklere değil, FIFA ve UEFA’nın kurallarına kulak kabartmakta, mantıklı yeni plan-program çizmekte fayda var.
