Bir ayrılık hakkında ChatGPT'yle konuşmak, önemli bir karar vermeden önce ondan tavsiye istemek, hatta kaygıyı hafifletmek için destek almak özellikle gençler arasında giderek yaygınlaşıyor. Birkaç yıl öncesine kadar teknolojik bir merak gibi görünen bu kullanım, artık üretken yapay zekanın başlıca kullanım alanlarından biri haline geliyor.
Veriler de bu eğilimi doğruluyor. Harvard Business Review tarafından yayımlanan bir rapora göre, üretken yapay zekanın en yaygın kullanım alanı duygusal destek veya arkadaşlık. Bu kullanım; kişisel yaşamı yönetme, hayatın anlamını arama ve sağlıklı alışkanlıklar edinmenin de önünde yer alıyor.
Linea Directa'nın 2025 tarihli araştırmasına göre İspanya'da 16-19 yaş arasındaki her 10 gençten dokuzu, sağlık bilgisi edinmek için teknolojiden yararlanıyor. İspanyolların yüzde 24,8'i ise ilk seçenek olarak dijital ortamda kendi kendine teşhise başvuruyor.
Bu eğilim Meksika'da da güç kazanıyor. AXA Ruh Sağlığı Raporu'nun altıncı sayısına göre ülkede nüfusun yüzde 71'i ruh sağlığı konusunda destek aramak için yapay zeka araçlarını kullandığını belirtiyor.
Bu hızlı yükseliş, ruh sağlığının dünya genelinde kötüleştiği bir döneme denk geliyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dünya genelinde 1 milyardan fazla kişinin psikolojik sağlığını etkileyen bir bozukluk veya sorunla yaşadığını tahmin ediyor.
Ancak bu araçlara giderek daha fazla bel bağlanması endişeleri de beraberinde getiriyor. The Guardian gazetesinin yayımladığı bir araştırma, arama motorlarına entegre edilen bazı yapay zeka sistemlerinin yanlış sağlık bilgileri veya bağlamından koparılmış içerikler sunduğunu ve bunları kullanıcılara güvenilir bilgi gibi gösterdiğini ortaya koydu.
Avrupa Birliği de bu teknolojilerin insanların hayatı üzerindeki olası etkileri nedeniyle sağlık alanında kullanılan yapay zeka sistemlerini Yapay Zeka Yasası kapsamında en sıkı şartlara tabi alanlar arasına aldı.
Neden insanlar sorunlarını ChatGPT'ye anlatıyor?
Euronews'in haberinde yer alan; Meksikalı psikolog Maria Fernanda Cruz Urquiza'ya göre bu eğilimin arkasında çok belirgin duygusal ihtiyaçlar bulunuyor. Cruz Urquiza, özellikle ilişki sorunları veya ayrılıklarla bağlantılı önemli kararlar öncesinde ChatGPT'ye başvuranların sayısının giderek arttığını söylüyor.
Cruz Urquiza'ya göre yapay zeka, birçok insanın eksikliğini hissettiği bir şeyi sunuyor: Her an ulaşılabilir olmak.
Urquiza "ChatGPT, kullanıcının kendisine anlattığı her şeyi daima onaylıyor. Bu sürekli onaylanma hali hastalara son derece cazip geliyor" diyor.
Buna, yargılanma hissi yaşamadan içini dökebilme ve anında yanıt alabilme imkanı da ekleniyor. Bu birleşim, özellikle kaygı yaşayan kişiler için oldukça çekici.
Psikoterapist Cecilia Paredes Aldama da genel olarak bu değerlendirmeye katılıyor. Ancak şimdilik hastalarının terapiyi ChatGPT ile değiştirdiğine tanık olmadığını vurguluyor.
Bununla birlikte hastalarının aracı mesaj taslakları hazırlamak, daha açık ve kararlı iletişim kurmak veya zorlu konuşmalara hazırlanmak için kullandığını gözlemliyor.
Paredes Aldama, "Bu, özellikle sorunlarını başkalarının önünde tüm çıplaklığıyla anlatmak istemeyen kişiler için bir kaynak" diyor.
Her iki uzman da yapay zekanın belirli durumlarda yararlı olabileceği konusunda hemfikir.
Paredes'e göre yapay zeka; zamanı düzenlemeyi, öncelikleri belirlemeyi ve hatta iş yerinde sınır koyma yolları önermeyi kolaylaştırarak kaygının şiddetini azaltabilir. Ancak bu yardımın yüzeysel olduğunu özellikle vurguluyor.
Paredes "Yapay zeka kaygıyı hafifletmeye yardımcı olabilir ancak nedenini ortadan kaldırmaz" ifadelerini kullanıyor.
Cruz Urquiza da ChatGPT'nin henüz duygusal öz düzenleme yöntemlerine sahip olmayan veya psikolojik terapiyi karşılayamayan kişiler için ilk başvuru noktası olabileceğini savunuyor.
Urquiza "ChatGPT düşük maliyetli bir alternatif. İlk başvurulacak kaynak olarak oldukça yararlı olduğunu düşünüyorum" diyor.
Sizinle aynı fikirde olan yapay zekanın sorunu
Her iki psikoloğu da en fazla kaygılandıran konulardan biri, bu sistemlerin kullanıcılarla kurduğu etkileşim biçimi.
Yapay zekanın son derece uzlaşmacı bir ton benimseme eğiliminde olduğu uyarısında bulunan Paredes, "Psikoterapi sizi sorgulamaya zorlar, yapay zeka ise zorlamaz. Size karşı tamamen hoşgörülüdür" diye belirtiyor.
Paredes'e göre bir kişi sürekli olarak ChatGPT'den onay ararsa, kendi gerçekliğine ilişkin hatalı yorumlarını giderek pekiştirebilir.
Paredes "Yapay zekaya danışmayı alışkanlık haline getirirseniz ve o da size her zaman haklı olduğunuzu söylerse, hayatınıza ilişkin son derece çarpık bir algıya kapılabilirsiniz" diyor.
Paredes, bu dinamiğin bencil davranışları pekiştirebileceği veya bazı narsistik özellikleri daha da güçlendirebileceği uyarısında da bulunuyor.
Cruz Urquiza da aynı kaygıyı farklı bir açıdan paylaşıyor. ChatGPT'nin "aşırı empatik" olduğunu düşünen Cruz Urquiza'ya göre bu özellik anlık rahatlama sağlayabilir ancak mutlaka köklü bir değişime yol açmaz.
İnsan bağının yerini hiçbir şey tutmuyor
Her iki uzman da yapay zekanın taşıdığı potansiyeli kabul etse de hiçbir algoritmanın taklit edemeyeceği bir unsur bulunduğu konusunda hemfikir: Terapötik ilişki. Paredes'e göre utanç, suçluluk veya duygusal acı ancak başka biriyle paylaşıldığında gerçek anlamda hafifleyebiliyor.
Paredes "Utanç, hakkında konuşularak ve paylaşılarak hafifleyen bir duygudur. İnsanlarla bağ kurmayı gerektirir" diye konuşuyor.
Paredes, her türlü psikoterapinin temel taşlarından birinin terapist ile danışan arasındaki bağ olduğunu da belirtiyor.
Paredes "Biz ilişkisel varlıklarız ve yapay zeka insan bağının yerini asla alamaz" diyor.
Cruz Urquiza ise bu görüşü kişilerarası nörobiyoloji alanındaki bilimsel kanıtlara dayandırıyor ve yaklaşımını net bir ifadeyle özetliyor:
"Gerçek terapötik değişim, iki insan arasındaki uyum sayesinde gerçekleşir. Yapay zeka bunu taklit edemez"
Bir alternatif değil, araç
İki psikolog da neredeyse aynı sonuca varıyor. Yapay zeka; belirli konulardaki soruları yanıtlamak, düşünceleri düzenlemek, görevleri planlamak veya başka bir seçeneğin bulunmadığı durumlarda ilk desteği sağlamak için yararlı olabilir. Ancak duygusal sıkıntının kalıcı hale gelmesi veya yaşamın farklı alanlarını etkilemesi durumunda bir uzmana başvurulmasını tavsiye ediyorlar.
Cecilia Paredes bu durumu, "Yapay zeka yalnızca pratik bir araçtır; derinliği yoktur" sözleriyle açıklıyor.
Maria Fernanda Cruz Urquiza ise yapay zekanın ruh sağlığındaki geleceğine ilişkin tartışmayı şu sözlerle özetliyor:
"ChatGPT çok şey biliyor ancak insanların bildiği bir şeyi hala bilmiyor: İnsan olma deneyimiyle birinin yanında nasıl durulacağını"
