Yüksek teknolojili sektörlere yelken açmak zor bir iş. Birincisi, bunu tasarlayabilecek ve gerekli sanayi politikasını uygulayabilecek kadrolarınız olmalı. İkincisi, girişimcileri rant peşinde koşmaktan caydırarak bu sektörlere kanalize etmenin önkoşullarını yerine getirmelisiniz (ihale yasası, imar yasası, yargı sistemi).
Ne sanayi sektöründe ne de ekonomik faaliyet hacminde (GSYH’de) işler yolunda gidiyor. Bu ayın başında ilk çeyreğin GSYH gelişmelerini öğrenmiştik. Son iki çeyrektir neredeyse yerinde saymıştı. Dün nisan ayı sanayi üretim endeksi açıklandı. Bir ay öncesine kıyasla yüzde 3,7 oranında artış var. “Yolunda gitmiyor” dedim ama bu aylık artış yoksa işlerin toparlandığını mı gösteriyor?
Son dört çeyrektir GSYH büyümesi baş aşağıya gidiyor
İlk grafikte her iki değişkenin de bir dönem öncesine göre değişimleri gösteriliyor. Grafiğin başlangıç tarihi ekonomi programının başlangıcından önceki ilk çeyrek: 2025’in ikinci çeyreği. Son dört çeyrektir GSYH büyümesi baş aşağıya gidiyor. Son çeyreğin büyüme oranı sadece yüzde 0,1. Sanayi üretimi GSYH’ye kıyasla daha şiddetli dalgalanıyor. Özellikle 2025’in ilk çeyreğinden iki çeyrek öncesine kadar olumsuz bir seyir var; hızla aşağıya iniyor. 2025’in son çeyreğinden itibaren hafif bir toparlanma var gibi görünüyor. 2025’in son çeyreğinde ne büyümüş ne de küçülmüş. 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 0,2 oranında artmış. Nisan ayında (üçer aylık ortalamalar dikkate alındığında) ise yüzde 1,9 oranında yükseliyor. Ama bu kadar yüksek kredi faizi, çeşitli kredi kısıtlamaları ve ihracat ortamının iyi olmadığı koşullar altında bunun sürmesi beklenmez. Muhtemelen ‘tek aylık’ bir gözlem olarak kalacak.
Tekstil ve giyimde durum çok kötü
Gelin dün açıklanan sanayi üretimi verisine biraz daha yakından bakalım. İkinci grafikte 2006’nın birinci çeyreğinden bu yana hem sanayi üretim endeksinin hem de iki alt bileşeni olan tekstil ve giyim sektörleri üretim endekslerinin hareketleri gösteriliyor. Bu sefer büyüme oranı değil, endekslerin kendileri yer alıyor. Oldukça çarpıcı gelişmeler dikkat çekiyor. Birincisi, sanayi üretimi 2023’ün ikinci çeyreğinden bu yana sadece yüzde 4,1 oranında artmış. Farklı bir ifadeyle, üç yıla yaklaşan bir sürede sanayi üretimi neredeyse yatay seyretmiş. İkincisi, tekstil ve giyim sektörlerinde durum çok kötü. Bu üç yıla yaklaşan süreçte tekstil üretimi yüzde 7,6, giyim üretimi ise yüzde 32,7 oranında azalmış. Zaten ikinci grafikte her iki üretim endeksinin son yıllarda nasıl arzın merkezine doğru yöneldikleri görülüyor.
Burada birkaç noktaya mutlaka değinmek gerekiyor. Birincisi, Türkiye’nin düşük teknolojili ve verimsiz çalışan, bu nedenle de sadece düşük ücret-yüksek kur ile ayakta kalan sektörlerden kurtulması gerekiyor. Ama bu bir sanayi politikası çerçevesinde olmalı. O sektörlerde çalışanların gelişmesi hedeflenen sektörlerde çalışmaları için beceri artırıcı programları tasarlamadan bu ve dönüşümü mümkün olduğunca işsizlik yaratmadan gerçekleştirecek adımları atmadan olmaz. “Saldım çayıra Mevlâm kayıra” şeklinde bir dönüşüm çok sayıda engelle karşılaşır ve çok sancılı olur. İkincisi, yerli paraya kalıcı biçimde güven duyulması sağlanamadıkça, sadece çok yüksek faiz ve döviz müdahaleleri ile enflasyonla mücadele edilip programın temel eksiklikleri tamamlanmadıkça, program eninde sonunda yarım bırakılan çok sayıda programın yer aldığı tozlu raflara kaldırılır. Seçim yaklaşmasa da bu gerçekleşir. Seçim sath-ı mailine girmekte olduğumuz bu dönemde bu haydi haydi olur. Toplumsal kazanımlar yok olur, olan uzun süre değerli kalan lira yüzünden zor durumda kalanlara olur.
Şunu da daha sonra ele almak üzere not düşeyim: Yüksek teknolojili sektörlere yelken açmak zor bir iş. Birincisi, bunu tasarlayabilecek ve gerekli sanayi politikasını uygulayabilecek kadrolarınız olmalı. İkincisi, girişimcileri rant peşinde koşmaktan caydırarak bu sektörlere kanalize etmenin önkoşullarını yerine getirmelisiniz (ihale yasası, imar yasası, yargı sistemi). Üçüncüsü, yüksek teknolojide artık Çin gerçeği var. Onunla nasıl rekabet edeceksiniz? Gelecek yazıda, bu son soru çerçevesinde paçası tutuşan Avrupa ülkelerinden Fransa’da hazırlanan bir rapora değineceğim.
