ABD’nin Utah eyaletinde, State Route 25 üzerinde Fish Lake’in yanından geçen bir sürücü için bölgedeki kavak topluluğu soluk renkli gövdelerden oluşan sıradan bir orman gibi görünebilir.
Ancak bu, alışılmış anlamda bir orman değil. Pando adı verilen bu yapı, tek bir titrek kavak organizmasının 106 dönümlük alana yayılmış hali olarak değerlendiriliyor. Yer altında aynı canlı kök sistemiyle birbirine bağlı olan Pando, binlerce gövdesiyle bir orman görünümü veriyor.
Pando’nun büyük olasılıkla Dünya’daki en ağır organizma olduğu belirtiliyor. Bazı değerlendirmelere göre, Dünya’da yaşamış en büyük organizma da olabilir. Ancak Oregon’daki Malheur Ulusal Ormanı’nda bulunan dev bal mantarı, gizli kütlesinin nasıl hesaplandığına bağlı olarak bu unvana rakip gösteriliyor.
TEK KÖKTEN OLUŞAN DEV YAPI
Titrek kavaklar iki farklı yolla çoğalabiliyor. Diğer çiçekli bitkiler gibi tohum üretebildikleri gibi, köklerinden yeni sürgünler göndererek kendilerini klonlayabiliyorlar.
Bu nedenle Pando, klonal bir organizma olarak tanımlanıyor. Başka bir ifadeyle, genetik olarak birbirinin aynı bireylerden oluşan büyük bir canlı yapıdan söz ediliyor.
Bir kavak korusunda bu sürgünlere zaman zaman “ramet” adı veriliyor. Her biri ayrı bir ağaç gibi görünse de, birlikte daha büyük bir genetik bireyin parçası olabiliyorlar. Bu büyük genetik birey ise “klon” olarak adlandırılıyor.
PANDO’NUN TEK ORGANİZMA OLDUĞU 1970’LERDE ANLAŞILDI
Pando’nun tek bir organizma olduğu ilk kez 1970’lerde araştırmacılar Jerry Kemperman ve Burton Barnes tarafından fark edildi. Araştırmacılar, yaprak şekli, renk ve mevsimsel değişimlerin zamanlaması gibi özellikleri inceleyerek bu sonuca ulaştı.
Daha sonra yapılan genetik çalışmalar da bu “ormanın” aslında tek bir klon olduğunu doğruladı.
Pando’nun tam olarak kaç yaşında olduğunu belirlemek ise oldukça zor. Yaygın iddialardan biri Pando’nun 80 bin yaşında olduğu yönünde. Bu ihtimal mümkün görülse de kesin olarak doğrulanmış değil.
YAŞINI BELİRLEMEK KOLAY DEĞİL
Tek bir ağacın yaşı ağaç halkaları üzerinden hesaplanabiliyor. Ancak Pando gibi yer altında yaşayan büyük bir organizmanın ne zaman oluşmaya başladığını bu yöntemle belirlemek mümkün değil.
Pando’daki canlı gövdelerin genellikle bir asırdan biraz daha yaşlı olduğu belirtiliyor. Utah State araştırmacılarına göre ise tüm klonun kesin yaşını belirlemek için güvenilir bir yöntem bulunmuyor.
Son genetik çalışmalar, Pando’nun binlerce yaşında olabileceğini ve son buzul çağının ardından yaşanan uzun çevresel değişim dönemlerine kadar uzanabileceğini gösteriyor.
Daha temkinli tahminler bile Pando’nun Fish Lake çevresindeki iklim, yangın ve hayvan yaşamındaki büyük değişimlere rağmen varlığını sürdürecek kadar eski olduğunu ortaya koyuyor.
40 BİNDEN FAZLA GÖVDESİ BULUNUYOR
“Trembling Giant” olarak da anılan Pando’nun 43 hektarlık alana yayıldığı, yaklaşık 5 bin 900 ton ağırlığında olduğu ve 40 binden fazla gövdeye sahip bulunduğu belirtiliyor.
Pando’daki tekil ağaç gövdeleri zaman içinde ortaya çıkıp yok olabiliyor. Ancak koloninin kendisi, yer altındaki ortak kök sistemi sayesinde yaşamını sürdürmeye devam ediyor.
