Gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi’nin merkezindeki süper kütleli kara delik Sagittarius A*’ın (Sgr A*) çevresine uzun süredir devam eden hafif bir rüzgar üflediğine dair ilk güçlü kanıtı buldu.
Araştırma, galaksimizin merkezindeki kara deliğin sakin dönemlerinde bile çevresini etkileyebildiğini gösteriyor.
Samanyolu da dahil olmak üzere büyük galaksilerin merkezlerinde süper kütleli kara delikler var. Bu dev yapılar, onlara fazla yaklaşan gaz ve tozu yutarak besleniyor. Ancak madde doğrudan kara deliğe düşmüyor; önce kara deliğin çevresinde spiral çizerek dönüyor. İçeri doğru ilerledikçe hızlanan bu madde büyük miktarda enerji üretiyor ve bir kısmı yeniden uzaya savrularak güçlü rüzgârlar oluşturabiliyor.
Daha önce başka galaksilerdeki kara deliklerden kaynaklanan güçlü rüzgârlar gözlemlenmiş olsa da, Samanyolu’nun merkezindeki Sagittarius A* bu konuda bir istisna gibi görünüyordu.
Yeni görüntü işleme yöntemleri perdeyi araladı
Araştırmacılar, kara deliği çevreleyen gaz, yıldızlar ve diğer kalıntılar nedeniyle Sgr A* çevresindeki hareketleri doğrudan gözlemlemenin son derece zor olduğunu belirtiyor.
Çalışmanın yazarlarından, Lena Murchikova ve meslektaşı Mark Gorski, yeni veri işleme tekniklerinin bu sorunu aşabileceğini düşündü.
Bunun için araştırmacılar, Şili’deki Atacama Büyük Millimetre/Milimetrealtı Dizisi tarafından 2017-2021 arasında toplanan yaklaşık 100 saatlik gözlem verisini analiz etti. Radyo dalga boylarındaki ışığı ayıklayan ekip, Sgr A* çevresindeki soğuk moleküler gazın şimdiye kadar elde edilen en net görüntüsünü oluşturdu.
Üç ışık yılı uzunluğunda konik boşluk bulundu
Elde edilen görüntülerde, kara deliğin çevresindeki gaz içinde yaklaşık üç ışık yılı uzunluğunda ve yaklaşık 45 derecelik açıklığa sahip koni şeklinde bir boşluk ortaya çıktı.
Araştırmacılara göre bu büyüklükteki bir boşluk ancak kara delikten kaynaklanan sıcak bir rüzgâr tarafından oluşturulmuş olabilir.
Chandra verileri bulguları destekledi
Araştırmacılar, bulgularını NASA’nın Chandra X-ray Gözlemevi verileriyle de destekledi.
X-ışını gözlemleri, aynı konik bölgede son derece sıcak gazlardan kaynaklanan parlak X-ışınları tespit etti. Böylece moleküler gazdaki boşluk ile sıcak gazın konumu birebir örtüştü.
En az 20 bin yıldır esiyor
Araştırma ekibi, söz konusu rüzgârın en az 20 bin yıldır devam ettiğini tahmin ediyor. Ancak bu akış, diğer galaksilerdeki aktif süper kütleli kara deliklerin oluşturduğu şiddetli rüzgârlara kıyasla oldukça zayıf.
Sonuçlar ayrıca Sagittarius A*’ın günümüzde sakin bir evrede bulunduğunu doğruluyor. Astrofizikçilere göre süper kütleli kara delikler yaşamlarının büyük bölümünü bu tür sessiz dönemlerde geçiriyor.
Yıldızların doğumunu etkileyebilir
Bilim insanları, kara delik rüzgârlarının galaksilerin evriminde önemli rol oynadığını düşünüyor. Bu rüzgârlar bazen gaz bulutlarının çökmesini engelleyerek yeni yıldızların oluşumunu yavaşlatabiliyor. Bazı durumlarda ise gazı sıkıştırarak yıldız oluşumuna uygun koşullar yaratabiliyor.
Araştırmacılar, Sagittarius A*’ın üflediği bu hafif rüzgârın da Samanyolu’nun merkezindeki yıldız oluşum süreçlerini nasıl etkilediğini anlamak için gelecekte daha ayrıntılı çalışmalar yapılması gerektiğini belirtiyor.
