Son haftalarda sosyal medyada hızla yayılan ‘plasebo alışveriş’ siteleri, kullanıcılara gerçek bir ürün yerine satın alma deneyimini sunuyor. Güney Kore merkezli birkaç dakikalık bu simülasyonun sonunda ne bir paket geliyor ne de kredi kartından para çekiliyor. Geriye yalnızca beynin ödül sistemini harekete geçiren kısa süreli bir heyecan kalıyor.
Sistem, gerçek bir alışveriş sürecini birebir kurguluyor. Kullanıcı, gerçek bir e-ticaret sitesindeymiş gibi ürün seçiyor, sepet oluşturuyor ve sipariş veriyor. Ardından telefonuna "Siparişiniz hazırlanıyor" bildirimi geliyor. Bir sonraki aşamada kurye yola çıkıyor, harita üzerinde teslimat hareket ediyor. Bütün süreç, gerçek bir alışveriş deneyimini aynen taklit ediyor. Tek fark, paketin hiçbir zaman teslim edilmemesi.
Sosyal medyada paylaşılan videolar, kullanıcıların en çok lüks çantalar, tasarım saatler, spor ayakkabılar, oyun konsolları ve son model telefonlar için bu simülasyonları tercih ettiğini gösteriyor. Bazıları bunu alışveriş isteğini bastırmanın yolu olarak tanımlarken, bazıları da yalnızca birkaç dakikalığına iyi hissetmek için kullandığını anlatıyor.
Bu sitelere yemek siparişi verilen ve asla teslim edilmeyecek menüler de eklendi. Yine Güney Kore’de doğan FoodNeverComes ülkede yüksek yaşam maliyeti ve tükenmişlikle baş etmeye çalışan Z kuşağı kullanıcılar arasında yayılmaya başladı. Sipariş vermenin heyecanını yaşıyorlar, para harcamıyorlar ve sonrasında pişmanlık duymuyorlar.
İNSANLAR NEDEN BUNU YAPIYOR?
Psikologlara göre bu davranışın merkezinde ürün değil, beklenti duygusu yer alıyor.
Sosyal medyada ise platformlar çoğunlukla 'dopamin alışverişi' olarak tanımlanıyor. Ancak uzmanlar son yıllarda her davranışı yalnızca dopaminle açıklama eğiliminin aşırı basitleştirici olduğuna dikkat çekiyor. Çünkü satın alma isteği, haz duygusu ve motivasyon yalnızca dopaminle açıklanamıyor. Uzmanlara göre dopamin bu sürecin parçalarından biri. Beynin ödül sistemi, beklenti ve öğrenme mekanizmaları birlikte çalışıyor. Bu nedenle plasebo alışverişte kullanıcıyı cezbeden şey, çoğu zaman ürünün kendisinden çok sipariş verme ve bekleme sürecinin yarattığı beklenti oluyor..
ASIL TÜKETİLEN DUYGULAR
Konuya yalnızca psikoloji açısından bakmak da yeterli değil. Bu eğilim, son yıllarda değişen tüketim kültürünün de bir yansıması olarak görülüyor.
İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için alışveriş yaptığı zamanlar vardı. Ardından alışveriş, yaşam tarzını ve kimliği ifade eden bir göstergeye dönüştü. Günümüzde ise ürünün kendisinden çok, satın alma anında hissedilen duygu öne çıkıyor.
Fransız düşünür Jean Baudrillard, modern toplumda insanların giderek nesneler yerine onların temsil ettiği anlamları tükettiğini savunuyordu. Plasebo alışveriş siteleri bu düşüncenin dijital çağdaki en güncel örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir. Zira tüketilen şey yalnızca satın alma hissi…
YADSINAMAZ EKONOMİK NEDENLER
Bu eğilimin yükselişinde ekonomik koşulların da payı olduğu değerlendiriliyor.
Artan fiyatlar ve düşen alım gücü, özellikle genç kuşakların lüks tüketime erişimini her geçen gün zorlaştırıyor. Sosyal medya ise aynı dönemde pahalı yaşam tarzlarını, lüks markaları ve sürekli tüketimi görünür kılmaya devam ediyor.
Ve insanlar sahip olamadıkları ürünleri her gün görüyor; onları satın alamasalar bile birkaç dakikalığına satın alıyormuş hissini yaşayabilecekleri dijital alanlara yöneliyor.
HAZ ÇAĞININ YENİ RİTÜELİ
Byung-Chul Han, çağımızı sürekli haz, performans ve uyarılma arayışıyla tanımlıyor. Ona göre dijital dünya, insanı durmaksızın küçük ödüller peşinde koşmaya teşvik ediyor.
Plasebo alışveriş de bu küçük ödüllerden biri olarak görülebilir. Birkaç dakikalık sipariş süreci, gerçek bir alışverişin yerini almasa da kısa süreli bir tatmin sağlayabiliyor.
Hiç gelmeyeceği bilinen bir kargoyu takip etmek, günümüz tüketim kültürünü anlatmaya ve anlamaya yardımcı oluyor.
Gözde Sula
Odatv.com
