Avrupa Komisyonu, Batı Balkanlar için Reform ve Büyüme Aracı kapsamındaki fonlarda yeniden dağıtıma hazırlanıyor. Euronews’e konuşan iki AB yetkilisine göre, AB üyeliği için gerekli reformlarda ilerleme kaydeden "öncü" ülkeler bu fondan daha fazla pay alacak.
Batı Balkanlar için Reform ve Büyüme Aracı, bölgedeki aday ülkelere sıkı şartlara bağlı mali destek sağlamak amacıyla 2024’te kuruldu. Bu şartların başında, AB’ye katılım için gerekli reformların uygulanması geliyor.
Araç, 2024-2027 dönemini kapsıyor ve Batı Balkan ekonomilerinin büyüklüğünü gelecek 10 yıl içinde ikiye katlama hedefi taşıyor.
Ancak Komisyon’un kendi verilerine göre, araç kapsamında mevcut 6 milyar euronun yalnızca yaklaşık 673 milyon eurosu serbest bırakıldı. Bu fonun neredeyse tamamı altı aday ülkeden yalnızca üçüne gitti.
Karadağ, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya, iç reform gündemleri sayesinde katılım sürecinde en ileri ülkeler olarak görülüyor. Buna karşılık Bosna-Hersek, Kosova ve Sırbistan genel olarak geride kalan ülkeler arasında değerlendiriliyor.
Araç, reformların kararlaştırılan süreler içinde tamamlanmasını şart koşuyor. Bir şartın yerine getirilmemesi halinde Komisyon, o şarta karşılık gelen fonun bir kısmını ya da tamamını askıya alabiliyor.
Yararlanıcıların şartları yerine getirmek için bir yılı bulunuyor. İlk yıl için ise bu süre iki yıla çıkarılıyor. Bu da haziran sonunun bu kapsamdaki ilk son tarih olduğu anlamına geliyor.
Komisyon sözcüsü Euronews’e yaptığı açıklamada, "Düzenlemede de belirtildiği üzere, reform adımlarının yerine getirilmemesi ve ek süre içinde tamamlanmaması halinde, ilgili fonlar diğer yararlanıcılar arasında yeniden dağıtılabilir," dedi.
Sözcü, "30 Haziran 2026’da süresi dolan adımlara ilişkin olarak Komisyon şimdi tüm yararlanıcılar genelinde kapsamlı ve objektif bir değerlendirme yapacak," diye ekledi.
Başka bir ifadeyle Komisyon, harcanmamış parayı reformlarda en fazla ilerleme kaydettiğine hükmedilen ülkelere, yani "öncülere" yeniden dağıtacak.
En büyük kaybedenin Bosna-Hersek olması bekleniyor. Ülke, büyük ölçüde karmaşık kurumsal yapısı nedeniyle gerekli reformların hiçbirini yerine getiremediği için bugüne kadar araç kapsamında herhangi bir fon almadı. Kosova ve Sırbistan’ın da bu durumdan olumsuz etkilenmesi bekleniyor.
Bu tablo nisan ayında da teyit edilmişti. Genişlemeden Sorumlu Avrupa Komiseri Marta Kos, tüm Batı Balkan ülkelerine mektup yazarak reformları hızlandırmaları, aksi halde araç kapsamında sunulan parayı kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacakları uyarısında bulunmuştu.
AB yetkilileri, söz konusu aracın teşvik fonu sağladığını vurguluyor. Yetkililere göre Komisyon ülkelerden para almıyor; çünkü ülkeler söz konusu reformları yerine getirmedikçe zaten bu paraya hak kazanmıyor.
Adının açıklanmasını istemeyen bir AB yetkilisi, "Bu, saatlik çalışmaya benziyor. Yalnızca gerçekten yaptığınız işin karşılığını alıyorsunuz," dedi.
Komisyon’un, ne kadar fonun yeniden dağıtılacağı dahil konuya ilişkin daha fazla ayrıntıyı bu ayın ilerleyen günlerinde üye ülkelere sunması bekleniyor.
Komisyon sözcüsü, "Yararlanıcıların Büyüme Planı’nın sunduğu imkanlardan en iyi şekilde faydalanabilmeleri için reformlar öncelik olmaya devam etmeli," dedi.
