Erciyes Üniversitesi Aşı Araştırma ve Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi (ERAGEM) Müdürü ve Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aykut Özdarendeli, ekibiyle birlikte Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA)’ne karşı aşı geliştirdi. Sağlık Bakanlığına gönderilen aşı üzerinde toksikoloji analizleri yapıldıktan sonra aşının onaylanması bekleniyor. Ardından aşı hayvanlar üzerinde test edilecek ve geniş kitlelere uygulanmasına kadar sürecek klinik FAZ çalışmaları başlayacak.
Özdarendeli, dünyada hücre kültür temelli KKKA aşısının ilk patentini 2015 yılında almıştı.
Bu yaz meydana gelen kene olaylarında, kayıtlara göre sadece bir ölüm oldu. Ancak virüs taşıyan kene cinsinin iklim değişikliğinin de etkisiyle çoğaldığı ifade ediliyor ve bu durum endişeleri artırıyor.
KELKİT HAVZASINDA YOĞUN
Türk Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK) verilerine göre Türkiye’de ilk kene olgusu 2002 yılında tanımlandı, 2003 yılında laboratuar çalışmasıyla doğrulandı. 2002-2025 yılları arasında Türkiye’de toplam 18 bin 505 doğrulanmış KKKA olgusu bildirildi, bu olguların 856’sı ölümle sonuçlandı. Son üç yılda olgu sayılarında önceki dönemlere göre görece bir azalma görülmekle birlikte, 2025 yılında 681 vaka bildirildi ve 36 ölüm meydana geldi.
Türkiye’de KKKA olguları ağırlıklı olarak Orta Karadeniz Bölgesi, Kuzey İç Anadolu ve Doğu Anadolu’nun bazı kesimlerinde görülüyor. Özellikle Kelkit Havzası ve çevresindeki Tokat, Sivas, Çorum, Yozgat, Amasya, Gümüşhane, Erzincan ve Erzurum illeri, uzun yıllardır hastalığın yoğun olarak izlendiği bölgeler arasında yer alıyor.
HAYVANCILIK YAPANLAR YÜKSEK RİSK GRUBUNDA
Hastalık temel olarak enfekte kenelerin insanlara tutunmasıyla oluşsa da virüslerin kan dolaşımına girip vücudun diğer bölgelerine yayıldığı ‘viremi’ dönemindeki hayvanların kanıyla veya dokularıyla temas eden kişilerde de enfeksiyon gelişebiliyor. Çiftçiler, hayvancılıkla uğraşanlar, kasaplar, mezbaha çalışanları, veteriner hekimler ve kırsal bölgelerde çalışan kişilerin daha yüksek risk altında olduğu ifade ediliyor. KKKA, sağlık çalışanları açısından da önemli bir riski oluşturuyor.
‘TEK SAĞLIK’ GÜÇLENDİRİLMELİ
KLİMİK açıklamasında Türkiye’nin KKKA ile mücadelede önemli bir bilgi birikimi ve deneyim oluşturduğu, uluslararası bilgi birikimine önemli katkılar sağladığı vurgulanıyor. Bununla birlikte hastalığın özellikle endemik bölgelerde halk sağlığı açısından önemini sürdürdüğü vurgulanan açıklamada “Güçlü sürveyans (izleme, analiz, paylaşım) sistemlerinin devam ettirilmesi” gerektiği ifade ediliyor. KLİMİK, mücadelede temel unsurları şöyle sıralıyor: Sağlık çalışanlarının korunması ve eğitimi, toplum farkındalığının artırılması, çevresel değişimlerin yakından izlenmesi, insan-hayvan-çevre sağlığını birlikte ele alan Tek Sağlık yaklaşımının güçlendirilmesi.
