Birleşmiş Milletler’in yeni raporuna göre, yapay zeka sohbet botlarıyla konuşurken “lütfen” ve “teşekkür ederim” gibi ifadelerin kullanılmaması, Sahra Altı Afrika’daki 760 bin kişinin yıllık elektrik ihtiyacını karşılayabilecek kadar enerji tasarrufu sağlayabilir. Araştırma, yapay zekanın çoğu zaman göz ardı edilen çevresel etkisini ortaya koydu.
South China Morning Post'un haberine göre; Birleşmiş Milletler Üniversitesi’ne bağlı Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü tarafından yayımlanan rapor, yapay zekanın gerçek maliyetinin yalnızca karbon salımıyla sınırlı olmadığını; su tüketimi, arazi kullanımı ve elektronik atıkları da kapsadığını vurguladı.
Veri merkezlerinin devasa enerji tüketimi
Yapay zekanın fiziksel altyapısını oluşturan veri merkezlerinin geçen yıl yaklaşık 448 teravatsaat (TWh) elektrik tükettiği tahmin edildi. Rapora göre veri merkezleri bir ülke olsaydı, enerji tüketiminde dünyada 11’inci sırada yer alacak ve yaklaşık Fransa ile aynı seviyede olacaktı.
Bu miktarda elektriğin üretilmesi için yaklaşık 4,5 trilyon litre su kullanıldığı belirtildi. Bu rakamın, 1,8 milyon olimpik yüzme havuzunu doldurmaya yetecek seviyede olduğu ifade edildi.
Ayrıca yapay zeka altyapısının yaklaşık 6 bin 900 kilometrekarelik bir alan gerektirdiği, bunun da Büyük Londra’nın yüzölçümünün yaklaşık 4,5 katına denk geldiği kaydedildi.
Yapay zekanın çevresel etkisi büyüyor
Raporda, yapay zeka kullanımının hızla artmasıyla birlikte bu çevresel etkinin daha da büyümesinin beklendiği ifade edildi. Yapay zeka kaynaklı elektrik tüketiminin 2030 yılına kadar 945 TWh seviyesine ulaşacağı ve küresel elektrik talebinin yaklaşık yüzde 3’ünü oluşturacağı öngörüldü.
Bunun yanı sıra, yapay zeka altyapısının 2030 yılına kadar yılda 2,5 milyon tona kadar elektronik atık üretebileceği belirtildi. Bu miktarın, her yıl yaklaşık 250 Eyfel Kulesi’nin çöpe atılmasına eşdeğer olduğu aktarıldı.
Yük eşit dağılmıyor
Rapora göre, yapay zeka altyapısının çevresel yükü dünya genelinde eşit paylaşılmıyor. ABD ve Çin’in, dünya üzerindeki yapay zeka odaklı bulut altyapısının yüzde 90’ına ev sahipliği yaptığı belirtilirken, daha küçük ülkelerin erişim, fiyatlandırma ve veri yönetimi üzerinde sınırlı söz hakkına sahip olduğu ifade edildi.
Bazı küçük ülkelerin yapay zeka sistemleri için gerekli ham maddeleri veya enerjiyi sağladığı, ancak buna rağmen “madencilik faaliyetleri ve elektronik atık yükünü üstlenirken stratejik faydaların başka ülkelere aktığı” vurgulandı.
Eğitim süreçlerinden daha maliyetli
Raporda, yapay zeka modellerinin eğitilmesinin büyük miktarda enerji gerektirdiği belirtildi. Örneğin OpenAI’ın GPT-5 modelinin eğitimi sırasında yaklaşık 100 GWh elektrik tüketildiği tahmin edildi.
Ancak araştırmaya göre, günlük kullanıcı işlemleri çok daha yoğun kaynak tüketimine yol açıyor. Günde yaklaşık 2,5 milyar istem işleyen ChatGPT’nin yılda yaklaşık 383 GWh elektrik tükettiği ifade edildi.
Araştırmacılar, bu tüketimi azaltmak için kullanıcıların “kısa ve öz kullanım” yöntemini benimseyebileceğini belirtti. “Lütfen” ve “teşekkür ederim” gibi ifadelerin kaldırılmasının, ChatGPT’nin ürettiği kelime ve veri miktarını yüzde 30 oranında azalttığı kaydedildi.
Rapora göre bu basit davranış değişikliği yılda 87 ila 98 GWh arasında enerji tasarrufu sağlayabilir. Bu miktarın, Sahra Altı Afrika’daki 760 bin kişinin konutlarda kullandığı elektrik miktarına eşdeğer olduğu ifade edildi.
“Yapay zeka sanıldığı kadar soyut değil”
Enstitünün direktörü ve raporun baş araştırmacısı Prof. Kaveh Madani, yapay zekanın sanıldığı kadar “soyut” bir teknoloji olmadığını söyledi.
Madani, “Yapay zeka çoğu zaman ağırlığı olmayan, sanal bir teknoloji gibi tanımlanıyor. Ancak gerçekte her istemin, görselin veya videonun arkasında enerji sistemleri, su kullanımı, arazi tüketimi, maden çıkarımı ve elektronik atıklardan oluşan büyüyen bir altyapı bulunuyor” dedi.
Raporda ayrıca, bu “gizli çevresel maliyetlerin” yönetilemez hale gelmeden önce görünür kılınması gerektiği vurgulandı.
Hükümetler de harekete geçiyor
Dünya genelinde hükümetlerin de yapay zekanın enerji ihtiyacına yönelik adımlar attığı belirtildi. Çin’in mayıs ayında, yapay zeka bilişim altyapısı için temiz enerji alanında 2030 yılına kadar “dünya liderliğini” hedefleyen bir eylem planı başlattığı hatırlatıldı.
