Dünya genelinde dış ortam hava kirliliği her yıl dört milyondan fazla erken ölüme yol açıyor ve bu ölümlerin yaklaşık dörtte biri Çin'de meydana geliyor. Fosil yakıtla çalışan araçlar; karbonmonoksit, partikül madde ve azot oksit gibi solunduğunda insan sağlığı için tehlike arz eden bileşikleri salarak bu kirliliğin ana kaynağını oluşturuyor. Yaklaşık on yıl önce elektrikli araçların popülerlik kazanmasıyla araştırmacılar, araç elektrifikasyonu ile hava kalitesi arasındaki bağı incelemeye başladı. Modelleme çalışmaları elektrikli araçların kirliliği büyük ölçüde azaltacağını öngörse de ampirik kanıtlar eksikti. Son dönemde Çin'de ve ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki yerleşim alanlarında yürütülen geniş kapsamlı çalışmalar, yollara çıkan elektrikli araç sayısı arttıkça havadaki kirletici seviyelerinin düştüğünü somut olarak ölçmeyi başardı.
DÜNYANIN EN BÜYÜK ELEKTRİKLİ ARAÇ PAZARI
Elektrikli araç üretimi ve satışında dünya lideri olan Çin'de hükümet, üretimi ve satışı artırmak amacıyla son yirmi yılda sübvansiyonlar, vergi teşvikleri ve çeşitli programlara yüz milyarlarca ABD doları yatırım yaptı. Bu yatırımların bir sonucu olarak, 2025 yılında Çin'de satılan tüm otomobillerin yarısından fazlasını elektrikli araçlar oluşturdu. Geçen ay yayımlanan ve hava kalitesini ölçmek için uydu verilerini kullanan bir çalışma, bu dönüşümün belirli kirleticilerde büyük bir düşüş sağladığını ortaya koydu. Bataryalı elektrikli, hibrit ve hidrojen yakıtlı araçları kapsayan "yeni enerji araçlarının" yoğun olarak kullanıldığı 150 şehirde, karbonmonoksit seviyelerinin geleneksel içten yanmalı motorların kullanıldığı alternatif bir senaryoya kıyasla %30'dan fazla azaldığı saptandı. Ayrıca, çapı 2,5 mikrometreden küçük olan ince partikül madde (PM2.5) miktarı da %23'ün üzerinde bir düşüş gösterdi.
İYİLEŞEN HAVA KALİTESİ HAYAT KURTARIYOR
Araştırmanın yazarları, bu 150 şehirde iyileşen dış ortam hava kalitesi sayesinde 262 bin erken ölümün önlendiğini hesapladı. Kirleticilere uzun süre maruz kalmanın inme, kalp hastalığı, akciğer kanseri, solunum yolu hastalıkları ve enfeksiyonlara yol açtığı biliniyor. Çin'deki Wuhan Üniversitesi'nden uzaktan algılama araştırmacısı ve çalışmanın ortak yazarı Qiangqiang Yuan, elde edilen bu sonuçları hem cesaret verici hem de düşündürücü olarak nitelendiriyor.
Fosil yakıtlı araçların azalmasının getirdiği halk sağlığı faydaları sadece Çin ile de sınırlı kalmıyor. Kaliforniya genelinde sıfır emisyonlu araçların hızla benimsenmesi, azot dioksit konsantrasyonlarını azaltarak hava kalitesini belirgin bir şekilde iyileştirdi. 2026 yılında yayımlanan bir çalışmada yazarlar, 2019-2023 yılları arasında yaklaşık 1.700 yerleşim bölgesindeki günlük azot dioksit ölçümlerini analiz etti. Kirlilik seviyelerindeki eğilimler ile elektrikli araç tescil sayıları karşılaştırıldığında, bir bölgedeki her 200 yeni sıfır emisyonlu araç tescili için azot dioksit seviyelerinin %1,1 oranında düştüğü belirlendi. Bazı bölgelerde azot dioksit kirliliğindeki azalma %4 civarına ulaştı.
