Venezuela’yı sarsan çifte depremin enkazı arasında kurtarma ekipleri hayatta kalanları aramayı sürdürürken, uzaydan yeni bir yarış daha yürütülüyor. Uzay ajansları, teknoloji şirketleri ve uluslararası kuruluşlar, birkaç saat içinde yıkım olasılığının en yüksek olduğu bölgeleri belirlemek ve acil yardım kaynaklarını en çok ihtiyaç duyulan yerlere yönlendirmek için yapay zekâ ve jeo-uzamsal analize dayalı bir ağ devreye soktu.
Bu çabanın başlıca aktörlerinden biri, felaketlere müdahale programını Oregon Eyalet Üniversitesinden araştırmacılarla birlikte devreye sokan NASA. Görevleri, deprem öncesi ve sonrasında çekilen radar görüntülerini inceleyerek arazi ve binalardaki ani değişiklikleri tespit etmekten ibaret. Bu sistem sayesinde bilim insanları yaklaşık 59.000 binanın hasar görmüş veya tamamen yıkılmış olabileceğini tahmin ediyor; bu da ilk arama-kurtarma çalışmalarına yön vermeye yarayan ön bir rakam niteliği taşıyor.
Ancak bu görüntüler, Avrupa’nın Copernicus programı olmadan mümkün olmazdı. Avrupa Birliği ve Avrupa Uzay Ajansı tarafından işletilen Sentinel-1 uyduları, yer yüzeyindeki birkaç santimetrelik yer değiştirmeleri ölçmeye ve deprem sonrası biçimi değişen binaları tespit etmeye imkân veren yüksek çözünürlüklü radar görüntüleri sağlıyor. Bu bilgiler, yapay zekâ algoritmalarının üzerinde çalıştığı ham veri niteliğinde.
Bu çabaya Microsoft da AI for Good laboratuvarı aracılığıyla katılıyor. Şirket, binlerce uydu görüntüsünü otomatik olarak analiz edip binaları hasar görmüş olma olasılıklarına göre sınıflandırabilen bilgisayarlı görü modelleri geliştirdi. Bu modeller, sahadaki ekiplerin yerini almak yerine, öncelikleri belirlemeye ve hangi mahallelerin önce incelenmesi gerektiğini işaret etmeye yardımcı oluyor.
Tüm bu bilgiler, Microsoft’un hasar haritalarını yayımladığı platform olan Birleşmiş Milletler İnsani Veri Merkezi (HDX) sayesinde ihtiyaç duyanlara ulaşıyor; böylece hükümetler, STK’lar ve arama-kurtarma ekipleri verilere neredeyse gerçek zamanlı olarak erişebiliyor. Bu sayede farklı kurumlar aynı veri tabanı üzerinde çalışarak insani müdahaleyi daha iyi koordine edebiliyor.
Uzmanlar, bu araçların hiçbirinin sahada yapılan incelemenin yerini alamayacağını vurguluyor. Yapay zekâ ile üretilen haritalar kesin bir teşhis değil, olasılıklara dayalı tahminler sunuyor. Ancak binlerce binanın etkilenmiş olabileceği ve hayatta kalanları bulmak için her saatin kritik olduğu bir ortamda, felaketin neredeyse anlık bir görüntüsüne sahip olmak zamanında yetişmekle çok geç kalmak arasındaki farkı yaratabilir.
