Avrupa Komisyonu, Venedik Bienali Vakfı'na ayrılan 2 milyon avroluk hibenin iptalini doğrulayarak Brüksel ile İtalya'nın en önemli kültür kurumlarından biri arasında yeni bir gerilim cephesi açtı.
Hukuki bir incelemenin ardından ve Komisyon'un tavsiyesi üzerine Avrupa Eğitim ve Kültür Yürütme Ajansı (Eacea) tarafından resmileştirilen karar, Rusya'nın 2026 Sanat Bienali'ne tartışmalı katılımına bağlı.
Avrupa yürütme organına göre, Birlik kaynaklarıyla desteklenen kültürel etkinlikler demokratik değerleri, diyaloğu, çeşitliliği ve ifade özgürlüğünü teşvik edip korumalı; bu ilkelerin "bugünün Rusya'sında gözetilmediği" belirtiliyor. Brüksel, Avrupa katkısının kesilmesini bu gerekçeyle savunuyor.
Brüksel finansmanı neden kesme kararı aldı
Olay, Rusya'nın Ukrayna işgalinin 2022'de başlamasından bu yana ilk kez Venedik Bienali'ne geri dönmesinden kaynaklanıyor.
Rus devletine ait Rus pavyonu, performatif ve müzikal proje **"Ağaç göğe kök salıyor"**a, Moskova makamlarının seçtiği yaklaşık elli sanatçının gerçekleştirdiği çalışmaya ev sahipliği yapıyor. Pavyon halka kapalı tutulsa da, yerleştirme dışarıdan büyük bir ekran aracılığıyla görünür hale getirildi.
Bu tercih, Ukrayna'nın ve çok sayıda uluslararası sanatçı, küratör ve kültür profesyonelinin sert protestolarına yol açmış, Moskova'yı Bienal'deki varlığını kültürel propaganda ve "hibrit savaş" aracı olarak kullanmakla suçlamışlardı. Kiev ayrıca pavyonun küratörünün Rus savunma sanayisiyle olduğu iddia edilen bağlarını da hedef almıştı.
Avrupa Komisyonu, aylardır Vakfı bu seçimin AB finansmanının askıya alınmasına yol açabileceği konusunda uyarıyordu. Bienal'in sunduğu açıklamaları yetersiz bulan Brüksel, katkıyı kesin olarak geri çekme kararı aldı.
Bienal: "Gerekçelerimizi sonuna kadar savunacağız"
Venedik Bienali Vakfı, karara karşı itiraz başvurusu yapacağını duyurdu.
Kurum yaptığı açıklamada, kararın "uzun süredir önceden haber verildiğini" vurguluyor ve gerekçelerini yetkili mercilerde savunmaya hazır olduğunu yineliyor.
Bienal ayrıca, Avrupa hibesinin tartışmanın odağındaki sanat etkinliğini değil, özellikle Biennale College ve Venice Production Bridge olmak üzere Sinema Bölümünün faaliyetlerini kapsadığını belirtiyor.
Vakfa göre, "hibe, Rusya'nın Sanat Bienali'ne katılımıyla hiçbir ilgisi olmayan faaliyetleri eş-finanse ediyordu"; kurum, kararın "bütçe, mali yapı ve tamamen teyit edilen programlı faaliyetler üzerinde hiçbir kayda değer etkisi olmadığı" görüşünde.
Hükümetin tepkisi: Borgonzoni'den Brüksel'e sert çıkış
İtalya hükümetinin yanıtı gecikmedi.
Kültürden sorumlu Devlet Bakan YardımcısıLucia Borgonzoni, Bienal'in Avrupa kararına itiraz etme yönündeki kararına tam destek verdi.
Borgonzoni, "Eacea'nın gerekçelerinde, bu kadar kapsamlı bir kararı haklı çıkaracak unsurlar belirtilmiyor. Kültür üreten ve Avrupa Birliği'nde yüksek perdeden konuşanların aracı olmayı reddeden bir kuruma yönelik en son utanç verici siyasi ve ideolojik saldırıyla karşı karşıyayız" dedi.
Son günlerde diğer merkez sağ temsilciler de Brüksel'in kararını eleştirmişti. Veneto Bölgesi BaşkanıLuca Zaia, finansmanın iptalini "kabul edilemez" olarak nitelemiş, sanatçıların kendi hükümetlerinin "askeri" olarak görülemeyeceğini ve kültürün, uluslararası kriz anlarında bile karşılaşma ve diyalog alanı olmaya devam etmesi gerektiğini savunmuştu.
Devam etmesi beklenen bir süreç
Bienal dosyası, Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana dış politika, kültür ve Avrupa fonları arasındaki en hassas kesişmelerden birini temsil ediyor.
Brüksel, Birlik kaynaklarının AB'nin kurucu değerleriyle uyumlu olması gerektiğini yineleyerek, Vakıf ise kültürel özerkliğini savunuyor ve sinema faaliyetlerine yönelik Avrupa katkısıyla Rus pavyonunun Sanat Bienali'ne katılımı arasında kurulan bağı reddediyor.
Çatışma şimdi hukuki zemine taşınacak gibi görünüyor; Bienal'in duyurduğu itiraz, Venedik kurumu ile Avrupa Komisyonu arasındaki ihtilafta yeni bir sayfa açabilir.
