Avrupa Komisyonu, Venedik Bienali Vakfı’na ayrılan 2 milyon avroluk hibenin iptalini doğrulayarak, Brüksel ile İtalya’nın en önemli kültür kurumlarından biri arasında yeni bir gerginlik cephesi açtı.
Salı günü Avrupa Eğitim ve Kültür Yürütme Ajansı (Eacea) tarafından hukuki incelemenin ardından ve Komisyonun tavsiyesi üzerine resmileştirilen karar, Rusya’nın 2026 Venedik Sanat Bienali’ne tartışmalı katılımıyla bağlantılı.
AB yürütme organına göre, Birlik kaynaklarıyla desteklenen kültürel etkinlikler demokratik değerleri, diyaloğu, çeşitliliği ve ifade özgürlüğünü teşvik edip korumalıdır, oysa bu ilkelerin “bugünün Rusya’sında gözetilmediği” belirtiliyor. Brüksel, Avrupa katkısının kesilmesini bu gerekçeyle savunuyor.
Brüksel finansmanı neden durdurdu?
Olay, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik işgalin 2022’de başlamasından bu yana ilk kez Venedik Bienali’ne geri dönmesiyle patlak verdi.
Rus devletine ait Rus pavyonu, “Ağaç göğe kök salıyor” başlıklı performatif ve müzikal projeye, Moskova makamlarının seçtiği yaklaşık elli sanatçının imzasını taşıyan bir çalışmaya ev sahipliği yapıyor. Pavyonun kapıları ziyaretçilere kapalı kalsa da, enstalasyon dışarıdan büyük bir ekran aracılığıyla görülebiliyor.
Bu tercih, Ukrayna’nın yanı sıra çok sayıda uluslararası sanatçı, küratör ve kültür profesyonelinin sert protestolarını tetikledi; eleştirilerde Moskova, Bienal’deki varlığını kültürel propaganda ve “hibrit savaş” aracı olarak kullanmakla suçlandı. Kiev ayrıca pavyonun küratörünün Rus savunma sanayisiyle olduğu iddia edilen bağlarını gündeme getirdi.
Avrupa Komisyonu, aylardır Vakfı bu seçimin Avrupa fonlarının askıya alınmasına yol açabileceği konusunda uyarıyordu. Bienal’in sunduğu açıklamaları yetersiz bulan Brüksel, hibeyi tamamen iptal etme kararı aldı.
Bienal: “Gerekçelerimizi savunacağız”
La Biennale di Venezia Vakfı, söz konusu karara itiraz edeceğini açıkladı.
Kurum, yaptığı açıklamada kararın “uzun süredir bilindiğini” vurguladı ve gerekçelerini yetkili mercilerde savunmaya hazır olduğunu yineledi.
Bienal ayrıca Avrupa hibesinin tartışmanın odağındaki sanat etkinliğini değil, Sinema Bölümüne ait faaliyetleri, özellikle Biennale College ve Venice Production Bridge programlarını kapsadığını vurguluyor.
Vakıf, “Söz konusu hibe, Rusya’nın Biennale Arte’ye katılımıyla hiçbir bağlantısı olmayan faaliyetleri ortak finanse ediyordu” diyerek, kararın “bütçe, mali yapı ve planlanan etkinlikler üzerinde kayda değer bir etkisi olmadığını, bunların tamamen teyit edildiğini” belirtiyor.
Hükümetin tepkisi: Borgonzoni Brüksel’e yükleniyor
İtalyan hükümetinin yanıtı gecikmedi. Kültür Bakan YardımcısıLucia Borgonzoni, Bienal’in Avrupa kararına itiraz etme yönündeki tutumuna tam destek verdi.
“Eacea’nın gerekçelerinde, bu kadar ciddi bir kararı haklı gösterebilecek unsurlar açıkça ortaya konmuyor. Kültür üreten ve Avrupa Birliği’nde kaba güç gösterisine boyun eğerek bir araç haline gelmeyi reddeden bir kuruma yönelik, bir kez daha utanç verici siyasi ve ideolojik bir saldırıyla karşı karşıyayız” dedi.
Son günlerde merkez sağdan diğer siyasetçiler de Brüksel’in kararını eleştirmişti. Veneto Bölge BaşkanıLuca Zaia, hibenin iptalini “kabul edilemez” olarak nitelemiş, sanatçıların kendi hükümetlerinin “askeri” olarak görülemeyeceğini ve kültürün uluslararası kriz dönemlerinde bile karşılaşma ve diyalog alanı olmayı sürdürmesi gerektiğini savunmuştu.
Devam etmesi beklenen bir süreç
Bienal dosyası, Ukrayna’daki savaşın başlamasından bu yana dış politika, kültür ve Avrupa fonları arasındaki en hassas kesişimlerden birini temsil ediyor.
Brüksel, Birlik fonlarının AB’nin kurucu değerleriyle uyumlu olması gerektiğini vurgularken, Vakıf kültürel özerkliğini savunuyor ve sinema faaliyetlerine ayrılan Avrupa katkısı ile Rus pavyonunun Biennale Arte’ye katılımı arasında kurulan bağlantıya itiraz ediyor.
Çatışmanın şimdi hukuki zemine taşınması bekleniyor. Bienal’in açıkladığı itiraz süreci, Venedik kurumu ile Avrupa Komisyonu arasındaki anlaşmazlıkta yeni bir bölüm açabilir.
