Husilerin Babülmendep Boğazı’nı fiilen kapatmaları sonrası enerji piyasasında satışlar sertleşti. Brent petrol, barış görüşmeleri sırasında gördüğü dip seviyeden %38 yükselerek 99 doların hemen altında haftayı bitirdi.
ABD’nin İran’a ateşkes teklifi götürdüğü ve saldırıları durdurduğu haberi olmasa muhtemelen petrol fiyatları 100-120 dolar bandında kalırdı. ABD’nin 13 gün sonra İran’a saldırıyı durdurması ateşkes görüşmelerinin mi habercisi, yoksa kısa bir mola mı bilmiyoruz. Ama piyasalar bu türlü haber akışını, inanmasa da kısmen satın alıyor.
Merak ettiğimiz konu İran, Babülmendep Boğazı’nı kapalı tutmaya devam edecek mi? Babülmendep Boğazı’nın kapatılması ile Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak Kızıldeniz’in güney çıkışını kullanma şansı kalmadı. Suudi Arabistan, doğu batı boru hattını kullanarak Yanbu terminali üzerinden günde 4,5-5 milyon varil petrol ve petrol ürünü ihraç ediyordu. Husilerin saldırısı sonrası Kızıldeniz’in güney çıkışı kapandı. Süveyş Kanalı, süper tanker diye isimlendirilen 2 milyon varil ve üzeri kapasiteli gemilerin geçemeyeceği kadar sığ. Ama kuzeyde normalde tercih edilmeyecek pahalı seçenekler mevcut.
Mevcut şartlarda Suudi Arabistan ve İsrail işbirliği kimseyi şaşırtmaz
Eğer Kızıldeniz’in kuzeyi Husi saldırılarına karşı güvenliyse, Suudi petrolü Mısır’ın kontrolünde Sumed ve İsrail’in kontrolünde Ashkelon boru hatlarını kullanarak Akdeniz’e ulaştırılabilir. Normal şartlar altında Suudi Arabistan ve İsrail’in işbirliği yapması beklenmez. Ama mevcut olağanüstü şartlarda ABD’nin iki müttefikinin işbirliği yapması kimseyi şaşırtmaz.
Sumed boru hattı 2,5 milyon, Ashkelon 1,2 milyon varil ile Suudilerin ihracatının %75-80’ini karşılayabiliyor. Geriye kalan 1-1,2 milyon varil Süveyş Kanalı’ndan Suezmax diye isimlendirilen 1 milyon varilden daha az yük taşıyan gemiler ile taşınabilir.
Enerji piyasası Nasrettin Hoca’nın borcunu ödemesine benzeyen bu hikaye ile uzun süre sakin kalır mı? Bu sorunun cevabı enerji talebinin ne kadar gerileyeceğine ve ülkelerin stratejik rezervlerini ne kadar kullanacağına bağlı.
Geçmiş veri, rezervlerin harcanması ile enerji piyasasında sağlanan dengenin istikrarlı olmadığını, ama talebin azalması ile sağlanan dengenin daha kalıcı olduğunu gösteriyor. Elektrikli araçlara yönelmedeki hızlanma talepteki daralmanın daha kalıcı olabileceğine işaret ediyor. Talebin zayıflayacağı sonbahar aylarında bu görüş fiilen test edilecek.
Net enerji ithalatçısı Türkiye için ham petrolün ve petrol ürünlerinin nerede dengeleneceği çok önemli. Cari açığı kontrol altında tutarak dezenflasyon programı uygulayan Ankara, kalıcı bir enerji şoku ile karşılaştığında programı revize etmek durumunda kalabilir.
Ankara mevcut stratejisini savaşın geçici olduğu varsayımı üzerine kurdu. Rezerv satarak sıcak paranın kuru zıplatmadan ülkeden çıkması sağlandı. Eşel mobil sistemi ile enerji şokunun enflasyon etkisi düşürüldü. Stratejik sektörler desteklenerek dışsal şokun büyüme üzerindeki maliyeti azaltıldı.
Kısa süreli bir şok karşısında işe yarayacak bu strateji, uzun süreli ve derin bir şok senaryosunda yangının büyümesine yol açar. Küresel risk iştahının bozulması ile gelişmekte olan ülkelerden kaçış yaşanırsa Türkiye bu dalgadan payına düşeni alır. Ankara kuru tutarak rezerv kaybını engelleyemez, tam tersine hızlandırır.
Enerji fiyatlarındaki kalıcı ve sert artış sonrasında dezenflasyon hedefleri yukarı çekilmek durumunda kalır. Yavaşlayan bir küresel ekonomide daha rekabetçi olmak isteyen Ankara kur artışını kontrollü bir şekilde hızlandırmak zorunda kalır. İşlerin kontrolden çıktığı bir senaryoda bu revizyonun ilk işaretlerini sepet döviz kurunun günlük-haftalık artış hızında ve Ağustos ayındaki enflasyon raporunda görürüz.
TACO beklentisi piyasalarda fırsat penceresi açıyor
Geçici bir şok karşısında mıyız, yoksa kalıcı bir şok mu bizi bekliyor? Bu soruların cevabı Başkan Trump’ın seçimler öncesi U dönüşü yapıp yapmayacağına bağlı olarak belirlenecek. Başkan Trump’ın geçmiş dönemde defalarca geri adım atmasına güvenen bizim gibi TACO (Trump her zaman geri adım atar) taraftarları için mevcut satış dalgası enerji ve tahvil piyasasında önemli bir fırsat penceresi yaratıyor. Hisse senedi piyasasında etki endekslerde sert hareketten daha çok sektörel havacılık al, demir-çelik, petrokimya, rafineri al benzeri rotasyon ile sınırlı.
