Ankara'da iki gün süren NATO Liderler Zirvesi sonrası yayınlanan sonuç bildirgesine göre 50 milyar doları aşan yeni savunma tedarik anlaşmalarına imza atıldı. Zirvede NATO'nun ortak üretim kapasitesini büyütme, savunma sanayiindeki ticaret engellerini kaldırma, yapay zekâ destekli müşterek savaş bulutu oluşturma ve hava savunması ile uzun menzilli hassas vuruş kabiliyetlerini geliştirme kararları alındı.
Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, ittifakın geleceğine ilişkin belki de Soğuk Savaş'ın bitiminden bu yana en önemli dönüşümün işaretlerini verdi. Zirvenin tek cümlelik özeti şu: NATO artık tek bir savaş senaryosuna değil, aynı anda üç farklı cephede yaşanabilecek krizlere göre yeniden yapılanıyor:
■ KUZEY ATLANTİK VE ARKTİK HATTI- Kuzey cephesindeki NATO'nun temel görevi ABD ve Kanada'dan Avrupa'ya uzanan deniz ulaşım koridorlarının güvenliğini sağlamak.
■ ORTA CEPHE- Baltık ülkeleri, Polonya ve Almanya eksenindeki orta cephe, NATO'nun klasik kara savaşı hattını oluşturuyor.
■ GÜNEYDOĞU CEPHESİ- Türkiye'nin de içinde bulunduğu Güneydoğu ekseninde, Karadeniz, Romanya, Bulgaristan, Balkanlar, Doğu Akdeniz ve Türk Boğazları aynı stratejik denklem içinde değerlendiriliyor. İzmir merkezli çok uluslu kara komuta yapısı ile Adana'da planlanan Çok Uluslu Kolordu, Türkiye'yi NATO'nun yalnızca Güneydoğu kanadındaki bir ülke olmaktan çıkarıp komuta, lojistik, intikal ve caydırıcılık merkezlerinden biri haline getiriyor.
NATO 3.0 İLE TOPYEKÜN TEYAKKUZ HALİ
Ancak Ankara Zirvesi'nin ortaya koyduğu değişim sadece yeni cephelerden ibaret değil. Asıl dönüşüm, NATO'nun işleyiş felsefesinde yaşanıyor. Zirvede alınan kararlar; lojistik, hava savunması, elektronik harp, istihbarat, mühendislik, sağlık hizmetleri ve savunma sanayi üretiminin ortaklaştırılmasını öngören kapsamlı bir yapılanmaya işaret ediyor. Fabrikaların savaş dönemlerinde hızla mühimmat ve silah üretimine geçebilecek şekilde planlanması, devlet ile özel sektör arasındaki savunma sanayii iş birliğinin derinleştirilmesi ve ortak tedarik zincirlerinin kurulması, bu yeni yaklaşımın temel unsurlarını oluşturuyor. Ankara zirvesi sonucunda alıştığımız NATO değişiyor; İttifak, klasik kolektif savunma anlayışının ötesine geçerek, üretim kapasitesi, teknoloji standardizasyonu, ortak tedarik zincirleri ve stratejik sanayi entegrasyonu üzerine kurulu yeni bir NATO 3.0 modeline evriliyor. Başka bir ifadeyle, güvenlik artık yalnızca askerî garantiyle değil; üretim gücü, teknoloji paylaşımı ve ekonomik dayanıklılıkla da tanımlanıyor. Bu dönüşümün arkasındaki temel neden ise ABD'nin stratejik önceliklerinin değişmesi. Washington, ağırlığını giderek Pasifik'e ve Çin ile rekabete kaydırırken, Avrupa'nın güvenliği için gerekli üretim yükünü müttefikleriyle paylaşmayı tercih ediyor. Böylece Türk-Amerikan ilişkileri de klasik güvenlik ekseninden uzaklaşıp ticaret, ortak üretim ve savunma sanayii iş birliklerinin belirlediği yeni bir zemine taşınıyor. Türkiye açısından bu tablo önemli fırsatlar kadar kritik riskler de barındırıyor. Savunma sanayisindeki büyümenin hangi lisans rejimleri, hangi tedarik zinciri bağımlılıkları ve hangi siyasi pazarlıklar üzerinden gerçekleşeceği dikkatle izlenmeli. Ekonomik kazanımlar, şirket çıkarları ve ortak üretim projeleri; milli egemenlik, anayasal düzen, üniter devlet yapısı ve stratejik karar alma bağımsızlığının önüne geçmemeli. NATO'nun yeni mimarisinde Türkiye'nin ağırlığı artarken, bu ağırlığın ülkeye sağlayacağı avantajlar kadar oluşturabileceği yeni bağımlılık alanları da Ankara'nın önündeki en önemli stratejik sınavlardan biri olacak.
ERDOĞAN'DAN AVRUPA'YA MESAJ: TÜRKİYE'SİZ GÜVENLİK MİMARİSİ AVRUPA'YI BÖLER
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ankara'daki NATO Zirvesi'nde Avrupa Birliği'nin savunma politikalarını hedef alarak, NATO dışındaki müttefiklerin dışlanmasının Avrupa'da "yapay bölünmelere" yol açacağını söyledi. Erdoğan, "Aklın ve mantığın emrettiği iş birliği modeli mümkünken, birlik üyesi olmayan müttefiklerin dışlanması Avrupa'da hiç arzu etmediğimiz suni bir bölünmeye neden olur" dedi. Türkiye'nin savunma harcamalarında hedef büyüttüğünü açıklayan Erdoğan, 2030'dan önce savunma harcamalarını milli gelirin yüzde 3,5'ine, güvenlik ve dayanıklılık yatırımlarıyla birlikte toplamda yüzde 5 seviyesine çıkarmayı amaçladıklarını belirtti. Çelik Kubbe hava ve füze savunma sistemi için 24 milyar dolarlık ilave kaynak ayrıldığını açıklayan Erdoğan, Türkiye'nin Avrupa'nın en büyük kara ordusuna sahip olduğunu ve NATO'nun 361 yetenek hedefinin neredeyse tamamını taahhüt tarihinden önce yerine getireceğini vurguladı. Ukrayna konusunda ABD Başkanı Donald Trump'ın barış vizyonunu desteklediklerini ifade eden Erdoğan, Türkiye'nin hem Ukrayna'yı desteklemeyi hem de Rusya ile iletişim kanallarını açık tutarak barışa katkı sunmayı sürdürdüğünü söyledi. Erdoğan ayrıca Türkiye'nin Hürmüz Boğazı'ndaki mayınların temizlenmesine katkı vermeye hazır olduğunu açıkladı, Türkiye'ye yönelik füze tehdidine karşı hava savunma desteği sağlayan ABD, Almanya, İtalya ve İspanya'ya da teşekkür etti.
TRUMP İRAN'I "VUR" EMRİNİ ANKARA'DA VERDİ
NATO Liderler Zirvesi sürerken Ankara, yalnızca diplomatik temaslara değil, Orta Doğu'daki yeni askeri tırmanışın da merkezine dönüştü. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen ateşkes ve müzakere sürecinin fiilen sona erdiğini ilan ederken, ABD ordusu da gece saatlerinde İran'daki hedefl ere geniş çaplı saldırılar düzenledi. Trump, "Benim için bu iş bitti. Artık onlarla uğraşmak istemiyorum. Onlar yalancı, şiddet yanlısı insanlar" sözleriyle ateşkes sürecini bitirdiğini açıklarken, saldırı emrini NATO Zirvesi için bulunduğu Ankara'da verdi. Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik saldırılarına karşılık ABD'nin "çok sert" bir yanıt verdiğini söyledi. Trump'ın Ankara'da Savunma Bakanı Pete Hegseth, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hazine Bakanı Scott Bessent, Genelkurmay Başkanı Dan Caine ve diğer üst düzey yetkililerle yaptığı güvenlik toplantısı, Washington'ın İran politikasında yeni dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor. Zirvenin hemen ardından Savunma Bakanı Hegseth'in İsrail'e geçerek Başbakan Binyamin Netanyahu ile İran dosyasını ve Türkiye'ye F-35 satışı konusunu görüşecek olması ise Ankara'daki temasların yalnızca NATO gündemiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.
İSRAİL-TÜRKİYE GERGİNLİĞİ
Trump'ın, "Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı seviyorum. Ben olmasaydım Türkiye de İran'da savaşa girebilirdi. En iyi ekipmanlarımıza sahipler, F-35'ler almaya çalışıyorlar" sözleri, Ankara- Washington hattında savunma diplomasisinin yeniden hız kazandığı şeklinde yorumlandı. Ankara Zirvesi'nde dikkat çeken bir başka gelişme ise NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin Avrupa'yı, ABD'nin küresel askeri operasyonları için "bir güç projeksiyon platformu" olarak tanımlaması oldu. Rutte'nin, İran operasyonları sırasında ABD uçaklarının Avrupa üslerinden yaklaşık 5 bin sorti gerçekleştirdiğini açıklaması, NATO'nun giderek kolektif savunma ittifakından küresel güç aktarım mekanizmasına dönüştüğü yönündeki tartışmaları da yeniden alevlendirdi.
SONUÇ BİLDİRGESİ NATO'NUN YENİ PUSULASI; RUSYA'YA ODAK, ÇİN'E SESSİZLİK
Ankara'da yayımlanan NATO Zirvesi Sonuç Bildirisi, yalnızca aldığı kararlarla değil, satır aralarında verdiği mesajlarla da dikkat çekti. Bildiride Rusya, "Avro-Atlantik güvenliği için uzun vadeli tehdit" olarak açık şekilde tanımlanırken, son yıllarda NATO belgelerinde giderek daha fazla yer bulan Çin'e bu kez hiçbir atıfta bulunulmaması dikkat çekti. Liderler, Rusya kaynaklı tehditlere karşı savunma harcamalarının artırılacağını, 2025'te Avrupa müttefikleri ile Kanada'nın savunmaya 139 milyar dolar ek kaynak ayırdığını ve Ankara'da 50 milyar doları aşan yeni savunma tedarik anlaşmalarının duyurulduğunu açıkladı. NATO ayrıca ortak üretim kapasitesini büyütme, savunma sanayiindeki ticaret engellerini kaldırma, yapay zekâ destekli müşterek savaş bulutu oluşturma ve hava savunması ile uzun menzilli hassas vuruş kabiliyetlerini geliştirme kararı aldı. Bildiride Ukrayna'ya 2026 yılı için 70 milyar Euroluk yeni askerî destek taahhüdü de yinelenirken, İran'ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiği vurgulandı ve Tahran'a Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisine saygı gösterme çağrısı yapıldı. Ancak metnin en dikkat çekici yönü, Çin'in tamamen dışarıda bırakılması oldu. Son yıllarda Pekin'i "sistemik meydan okuma" olarak tanımlayan NATO'nun Ankara Bildirisi'nde Çin'e hiç yer vermemesi, ittifakın önceliğini yeniden Rusya, Avrupa savunması ve savunma sanayii entegrasyonuna çevirdiği şeklinde yorumlanıyor. Bu tercih, Washington'ın küresel Çin rekabetini NATO zemininden ziyade kendi Hint-Pasifik stratejisi üzerinden yürütmeyi tercih ettiğine dair yeni bir işaret olarak değerlendiriliyor.
İNGİLTERE VE TÜRKİYE ARASINDA YENİ SAVUNMA ANLAŞMASI MI?
NATO Liderler Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın, iki ülke arasında kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalaması bekleniyor. Anlaşma; savunma sanayii, terörle mücadele, hibrit tehditler, siber güvenlik ve askeri iş birliğini kapsayacak. Diplomatik kaynaklara göre metin kamuoyuyla paylaşılmayacak. Eurofighter Typhoon alım sürecinin ardından hız kazanan Ankara-Londra hattındaki bu adım, iki NATO müttefiki arasındaki stratejik ortaklığı yeni bir seviyeye taşımayı hedefl iyor.
MİÇOTAKİS'TEN ANKARA'DA TÜRKİYE MESAJI: SAVAŞ TEHDİDİ SÜRÜYOR
NATO Liderler Zirvesi için Ankara'da bulunan Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Türkiye-Yunanistan ilişkilerine ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Miçotakis, "Bir ittifak, iyi komşuluk ilkesi üzerine kurulmalıdır. Ülkem hâlâ Türkiye'den kaynaklanan açık bir savaş tehdidiyle karşı karşıya" ifadelerini kullandı. Tüm NATO müttefiklerinin güvenlik hassasiyetlerinin dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Miçotakis, buna rağmen sorunların diyalog ve iş birliği ruhu içinde çözülebileceğine inandığını söyledi. Açıklama, Ankara'da F-35, savunma iş birlikleri ve NATO'nun yeni güvenlik mimarisinin tartışıldığı zirve sırasında gelmesi nedeniyle diplomatik açıdan dikkat çekici bir mesaj olarak değerlendiriliyor.
