İran'la savaşın patlak vermesinin tetiklediği enerji krizinden bu yana, İspanya'da elektrik faturaları düşerken birçok diğer ülkede yükseliş yaşandı.
Yeni bir analiz, Hürmüz Boğazı'nın Mart ayında fiilen kapanmasından bu yana hanelerin elektrik faturalarında ayda ortalama 10 avro tasarruf ettiğini ortaya koyuyor. Ülkenin temiz enerji dönüşümüne bağlılığı sayesinde, yenilenebilir kaynaklar 2019'dan bu yana fosil yakıtların elektrik fiyatı üzerindeki etkisini yüzde 75 oranında azalttı.
Gaz, genellikle elektrik üretimindeki en pahalı kaynak ve kullanıldığı her saatte elektrik fiyatlarını yukarı çekiyor. Bağımsız enerji düşünce kuruluşu Ember'in analizine göre, İspanya'da gazın elektrik fiyatlandırması üzerindeki etkisi 2021'de saatlerin yüzde 52'sini oluştururken, 2026 başından bu yana yalnızca saatlerin yüzde 9'una kadar geriledi. Bunun başlıca nedeni, 2021'den 2025'e kadar yüzde 37 büyüyen rüzgâr ve güneş enerjisindeki patlama.
“Rüzgâr ve güneş enerjisindeki büyüme, küresel istikrarsızlığın fiyatlara etkisine karşı bir kalkan görevi görüyor” diyor raporun yazarı Chris Rosslowe. “Gaz fiyatları fırlarken yenilenebilirler, İspanyol hane ve işletmelerinin elektrik faturalarını aşağıda tutuyor.”
İspanya kömürden hızla uzaklaşıp güneş ve rüzgâra yöneldi
İspanya, Avrupa'daki yenilenebilir enerji yarışında parlayan bir örnek. 2019'dan bu yana rüzgâr ve güneş kurulu gücünü ikiye katlayarak 40 GW'tan fazla yeni kapasite ekledi; bu, elektrik piyasası İspanya'nınkinin iki katı büyüklüğünde olan Almanya hariç, AB'deki tüm ülkelerden daha fazla.
İspanya, 2025 Ağustos'unda hiç kömürlü termik santral çalıştırmadı. Oysa sadece 10 yıl önce kömür, İspanya'nın elektrik üretiminin dörtte birini oluşturuyordu.
Bu, ülkelerin enerji kaynaklarını istemeleri hâlinde ne kadar hızlı değiştirebileceğini gösteriyor. Rosslowe, “İspanya'nın güneşine sahip olmanız gerekmiyor; Avrupa'daki her ülke, pahalı gaza bağımlılığını azaltmak için kendi rüzgâr ve güneş potansiyelini çok daha iyi değerlendirebilir” diye savunuyor.
Avrupalıların büyük bölümü, aslında hakları olan tasarruflardan mahrum kalıyor. Gaza daha bağımlı olan İtalya'da bu yıl Mart ayında elektrik fiyatları ortalama 143 €/MWh ile İspanya'nınkinden (42 €/MWh) üç kat yüksekti. 2026 Mart ayı başından bu yana İspanya'daki toptan elektrik fiyatları, Avrupa'nın en düşükleri arasında istikrarlı biçimde yer alıyor.
Genel olarak AB, fosil yakıt ithalatını İran savaşı başladıktan sonra artırdı ve bu da Birlik'e savaş kaynaklı 60 milyar avroluk ek bir enerji faturası yükledi. Avrupa düşünce kuruluşu Jacques Delors Enstitüsü'nden araştırmacı Alice Moscovici, “Bunun yüzde 5'inden (2 milyar avro) daha azı, bugün maruziyeti azaltan ve yarının enerji direncini inşa eden tek yapısal yatırım olan elektrifikasyon önlemlerine gitti” diyor.
İspanya'nın geçici vergi indirimi fatura ödeyenlere tasarruf sağladı
Ember'in verilerine göre İran savaşı başladığından bu yana AB'de toptan gaz fiyatlarındaki yüzde 60'lık artışın tek açık kazananı var: fosil yakıt devleri. Greenpeace'in Mart 2026 tarihli bir çalışmasına göre, AB'deki petrol şirketleri her gün ek 81,4 milyon avro kâr elde ediyor. Pek çok uzman, bu aşırı kârlar için beklenmedik kâr vergisi uygulanması çağrısında bulunuyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'na göre, geçen yıl ortalama bir Avrupalı tüketicinin elektrik faturasının yüzde 28'i vergi ve harçlardan oluştu. Bunu özellikle adaletsiz bulanlar çok; zira iklim ve doğa krizinin başlıca nedeni fosil yakıtlar olmasına rağmen, elektrik üzerindeki vergiler fosil yakıtlara uygulananlardan çok daha yüksek. İspanya'da 2025'te elektrik vergileri, fosil gaza uygulanan vergilerin 4,2 katıydı; Almanya'da ise bu oran 3,2 kattı.
İspanya bu dengesizliği gidermeye yönelik adımlar attı. Mart-Mayıs 2026 arasında uygulanan geçici vergi indirimleri, İspanya'da tipik bir konut elektrik faturasından aylık 8 avroyu sildi; hem tüketicilere rahatlama sağladı hem de İspanya'nın ithal fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmanın anahtarı olan elektrifikasyonu teşvik edecek bir kaldıraç işlevi gördü.
İspanya'da faturalar daha da düşük olabilir
Nisan 2025'te İspanya'nın tamamı büyük bir elektrik kesintisiyle karanlığa gömüldü. Trafiğin felç olduğu, binlerce kişinin metro tünellerinde mahsur kaldığı, işyerlerinin kepenk indirdiği, mobil şebekeler çöktüğü için insanların telefonla arama yapamadığı ve nakit olmadan ödeme gerçekleştiremediği, mum ışığında oturan ailelerin görüldüğü kaotik sahneler yaşandı. Can kayıpları bildirildi. 472 sayfalık bir rapor, kesintinin bir dizi gerilim dalgalanmasının sonucu olduğunu ortaya koydu.
Ancak İspanyol hükümeti, ne bu kesintinin ne de yaygın eleştirilerin yenilenebilir enerji alanındaki ivmesini yavaşlatmasına izin verdi. Mayıs 2025 ile Şubat 2026 arasında İspanya, ayda ortalama 1,3 GW rüzgâr ve güneş kurulu gücü ekledi; bu, önceki 12 aydaki 1,2 GW'lık aylık ortalamanın da üzerindeydi.
Kesinti, istikrarı sağlamak için elektrik şebekesinin de “güçlendirilmiş mod”da işletilmesine yol açtı. Bu uygulamaya son verilse faturalar daha da düşebilir. Ancak şebeke istikrarını güvence altına almak üzere devreye sokulan diğer önlemler olumlu haber.
Ember'in raporuna göre: “İspanyol hükümeti, elektrik sisteminin dayanıklılığını artırmaya yönelik yeni bir acil önlem paketi açıkladı.” Bu paket, mevcut yenilenebilir enerji santrallerinde batarya depolama sistemlerinin kullanımını kolaylaştırmak için bunları ilave çevresel değerlendirmelerden muaf tutmayı da içeriyor.
“Yenilenebilir kapasitenin ve entegrasyonunun artırılmasıyla birlikte bu depolama yatırımları, İspanya'nın elektrik sisteminde gazın rolünü ve fiyatlar üzerindeki etkisini daha da azaltmalı.”
