TRT 1’de yayınlanan ‘Mehmed: Fetihler Sultanı’ dizisinin 66’ncı bölümü, içerdiği büyük tarihsel çarpıtmalar nedeniyle uluslararası bir tartışmaya dönüştü. Milyonlarca izleyiciye ulaşan devlet kanalı yapımında, Fatih Sultan Mehmed ile tarihsel olarak aynı zaman diliminde bulunması imkânsız olan Yarkand Hanlığı’nın ve ünlü şair Ali Şir Nevai’nin aynı sahnede buluşturulması tepki çekti.
Sinciang Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşayan Mahmut Yakup isimli bir vatandaşın vekâletiyle Çin Hukuk Bürosu harekete geçti ve dizideki hatalı kurgunun kamuoyunu yanılttığı gerekçesiyle yargı yoluna başvuruldu.
TARİHİ GERÇEĞİ ÇARPITIYOR
Sinciang’daki tarih araştırma kurumu uzmanları tarafından 9 Haziran 2026 tarihinde hazırlanan bilirkişi raporu, dizideki tarih kurgusunun ne kadar gerçeklikten koptuğunu gözler önüne serdi. Rapora göre, dizide Yarkand Hanlığı’ndan bir heyetin Fatih Sultan Mehmed’i (1451-1481) ziyaret ettiği anlatılıyor.
Ancak tarihi kaynaklar, Yarkand Hanlığı’nın Fatih’in ölümünden tam 33 yıl sonra, 1514’te kurulduğunu kanıtlıyor. Bu iki siyasi yapının aynı dönemde karşılaşması tarihsel olarak kesinlikle mümkün değil.
Dizideki bir diğer büyük kurgu hatası ise Ali Şir Nevai karakteri üzerinden yapıldı. 1441-1501 yılları arasında yaşayan Timurlu bilgin ve devlet adamı Ali Şir Nevai, dizide Yarkand Hanlığı’nın elçisi olarak gösterildi. Oysa Nevai hayatı boyunca Sinciang bölgesine hiç gitmediği gibi, temsilcisi olduğu iddia edilen hanlık, Nevai’nin ölümünden tam 13 yıl sonra kuruldu. Ayrıca raporda, dizide kullanılan “Doğu Türkistan” adlandırmasının 15’inci yüzyıla ait olmadığı, “Türkistan” kavramının Batılı kaynaklarda 18 ve 19’uncu yüzyıllarda coğrafi bir adlandırma olarak yaygınlaştığı özellikle vurgulandı.
İhtarnamede, tarihi olayların yanlış bir zaman çizelgesinde birleştirildiği ve dizideki ifadelerin Çin halkı ile Uygur Türklerini aşağılayıcı nitelikte olduğu belirtilerek TRT ve yapım ekibinden düzeltme talep edildi.
YAPIMCI ÇARPITMAYI SAVUNDU
Uzman raporunun işaret ettiği ve tarih bilimiyle açıklanamayacak bu kronolojik uçurumların ardından, Miray Yapım ve dizinin yapımcısı Eyüp Gökhan Özekin sosyal medya üzerinden bir açıklama yaptı.
Özekin, dizideki on yıllara yayılan bu devasa tarih hatalarını açıklamak yerine Türkiye-Rusya-Çin-İran İttifakı’nı dinamitleyen bir paylaşım yaptı.
Özekin açıklamasında, “Cevap isteyen Çin’e ve sözcüsüne şahsımız, firmamız ve arkadaşlarımız adına cevabım şudur: Pişman değiliz, gerekirse yine yaparız. Özür talep etmişler, ancak Doğu Türkistan’ı ve Uygur Türklerini yeterince gündeme getiremediğimiz için özür dileriz. Doğu Türkistan ümmetin yetimidir. Uygur Türklerine ufacık bir destek verebilmiş olmak bize mutluluk verir.” ifadelerini kullanarak tarihi tahrifatı savundu.
KÖKLÜ TARİH DİZİ SETLERİNDE ESNİYOR
Çin Vatandaş ve Çin Şirketleri Hukuki Hak ve Menfaatlerini Koruma ve Yardımlaşma Derneği (ÇHD) Başkanı Zhao Yue, geçmişi konu alan eserlerin ortak tarih bilincini geliştirmesi gerektiğini belirterek tarihi kişilikler ve olaylar işlenirken özenli davranılması çağrısında bulundu. Avukat Murat Erdal ise senaryodaki dikkatsizliğe işaret ederek Çin Devleti’nin henüz mevcut olmadığı bir dönemde, sanki bugünkü anlamıyla Çin Devleti varmış gibi bir anlatım tercih edilmesinin doğru olmadığını belirtti.
TRT’nin dev bütçeli tarihi yapımlarındaki bu ciddiyetsizlik geçmiş olayları da akıllara getirdi. Tozkoparan İskender dizisi için ahşaptan yaptırılan kurgusal bir “menzil taşı” dekorunun, gerçek bir eser sanılarak bir müzede sergilendiği ve koruma altına alındığı ortaya çıkmıştı. Uzmanlar, gençlerin tarih algısını doğrudan şekillendiren bu tür yapımlarda tarih danışmanlığının popülizme kurban edilmemesi gerektiğini vurguluyor.
