Avrupa Güney Gözlemevi (ESO), alçak Dünya yörüngesine gönderilen uydu sayısındaki hızlı artışın gökyüzü gözlemlerini ciddi biçimde tehdit ettiği uyarısında bulundu. Kuruma göre, özellikle Elon Musk'ın Starlink ağı ve gelecekte planlanan yaklaşık 1 milyon uyduluk yörüngesel veri merkezi projesi hayata geçirilirse astronomi "yıkıcı sonuçlarla" karşı karşıya kalabilir.
ESO tarafından yayımlanan yeni rapor, gökyüzündeki uydu sayısının sınırlandırılmaması halinde dünyanın en güçlü teleskoplarının önemli ölçüde verim kaybedebileceğini ortaya koyuyor.
Starlink uydu sayısını hızla artırdı
SpaceX'in iştiraki olan Starlink, dünyanın uzak bölgelerine yüksek hızlı internet sağlamak amacıyla alçak Dünya yörüngesine binlerce uydu yerleştiriyor.
ESO'ya göre bu uyduların sayısı, Starlink'in ilk fırlatmalarına başladığı 2019 yılından bu yana büyük bir hızla arttı.
Geçen ay itibarıyla yörüngede yalnızca Starlink ağına ait yaklaşık 10 bin 400 uydu mevcut. Karşılaştırma yapmak gerekirse, 2022 yılına kadar insanlık tarihinde uzaya gönderilen toplam uydu sayısı yaklaşık 14 bin 450 idi.
ESO Operasyon Direktörlüğü'nden Olivier Hainaut, "Şimdiye kadar bu durumla başa çıkabildik ancak giderek kötüleşiyor," değerlendirmesinde bulundu.
Teleskop görüntülerini bozuyor
Rapora göre uydular, Güneş ışığını yansıtarak teleskop görüntülerinde parlak izler oluşturuyor ve arkalarında kalan gök cisimlerinin gözlemlenmesini engelliyor.
Hainaut, "Uydular Güneş tarafından aydınlatıldığında uzak galaksilerden çok daha parlak oluyor. Bir uydu gözlem alanından geçtiğinde görüntü üzerinde parlak bir çizgi oluşturuyor ve arkasındaki her şeyi görünmez hale getiriyor," dedi.
Bunun yanında doğrudan görünmeyecek kadar sönük uydular bile gece gökyüzünün genel parlaklığını artıran yaygın bir ışık tabakası oluşturuyor. Daha parlak uydular ise atmosferde saçılan ışık nedeniyle ışık kirliliğini daha da artırıyor.
'100 bin uydu üst sınır olmalı'
ESO araştırmacıları, farklı uydu sayılarının dünyanın önde gelen teleskoplarını nasıl etkileyeceğini modelleyen simülasyonlar gerçekleştirdi.
Buna göre uydular çıplak gözle görülemeyecek kadar sönük olsa bile sayılarının 100 binle sınırlandırılması, astronomi üzerindeki zararı azaltabilecek üst eşik olarak belirlendi.
Araştırmaya göre Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde yer alan Avrupa'nın amiral gemisi Very Large Telescope (Çok Büyük Teleskop / VLT), bu senaryoda bile görüş alanının yaklaşık yüzde 28'ini kaybedebilir.
Uydular biraz daha parlak olursa, Şili'deki Vera C. Rubin Gözlemevi gibi geniş alan teleskoplarının her gece saatler boyunca topladığı görüntülerin büyük bölümü kullanılamaz hale gelebilir.
Endişe yalnızca Starlink değil
Raporda, Elon Musk'ın uzayda Güneş enerjisiyle çalışacak dev veri merkezleri kurma ve bunları yaklaşık 1 milyon uyduyla destekleme vizyonuna da dikkat çekiliyor.
Musk kısa süre önce yaptığı açıklamada uzayın çok büyük olduğunu savunarak "Binlerce hatta bir milyon uydu olsa bile hareket edecek fazlasıyla yer var. Uzay kalabalıklaşmayacak," ifadelerini kullanmıştı.
Ancak ESO uzmanları aynı görüşte değil. Rapora göre bu büyüklükte bir uydu ağı astronomi üzerinde "yıkıcı sonuçlar" doğurabilir.
Kurum ayrıca uzay şirketi Reflect Orbital tarafından geliştirilen ve Güneş ışığını Dünya'ya yansıtmayı amaçlayan uzay aynalarının da ışık kirliliğini artırabileceği uyarısında bulundu.
'Bu ortak kaynağı korumalıyız'
SpaceX, uyduların gövdeleri ve güneş panellerinden yansıyan ışığı azaltacak tasarım değişiklikleri üzerinde çalıştığını açıklasa da bilim insanları bunun tek başına yeterli olmayacağını düşünüyor.
ESO'ya göre sorun yalnızca ışık kirliliğiyle sınırlı değil. Yörüngeden çıkarılan uyduların atmosfere yeniden girişlerinin de çevresel etkileri var.
