Ölümünün 90. yılında büyük devrimci, anıt yazar Maksim Gorki (1868 / 1936) kapağımızda.
Rus halkının, işçi sınıfının, yoksulların, emekçilerin, köylülerin, yani proletaryanın devrimci mücadelesine yazdığı ölümsüz roman, öykü ve oyunlarında ustaca işleyen Gorki, sosyalist gerçekçilik akımının kurucusu, Sovyet edebiyatında devrimci, sosyalist akımın başlatıcısıydı.
Genç yaşlarda devrimcilerin arasında yer aldı. Sosyalizmin mücadelesinde işçi sınıfının yanında saf tuttu. Şiirle başladı edebiyat yolculuğuna. Yazarlık yolunda el aldığı kişi Korolenko’ydu.
Yaşam onun için ekmeğini kazanırken öğrendikleriyle doluydu: “Okumuş olduğum kitaplardan, hedeflerine varmakta sonuna kadar ayak direyen insanlara saygı göstermeyi, ruhsal dayanıklılığa ve sebatkârlığa değer vermeyi öğrenmiştim.”
Sovyetler Birliği’nin kurulmasıyla devlet ideolojisinin önemli bir temsilcisi oldu. Yazdıklarıyla hep “fırtınanın habercisi” olmaya çalıştı. Rusya’yı bir baştan bir başa dolaşarak işçilerin, ezilenlerin, yoksulların yaşam koşullarını gözlemledi. Pek çok yapıtında halkın sorunlarına ve çara karşı direniş mücadelelerine yer verdi.
“Acı” anlamına gelen ismini benimseyen Gorki, yapıtlarında halkın mücadelesi ve acısı kadar umudunu da ele aldı.
Dekabrist (Aralık) ayaklanması olarak bilinen 1905 Devrimi sırasında tutuklandı. 1906’da ABD’deki sürgünlüğü sırasında, dünya edebiyatında sosyalist gerçekçiliğin başyapıtlarından, devrimci harekete adanmış, Rusya’da, dünyada işçi sınıfı mücadelesinin ve bilincinin uyanmasının simgesi haline gelecek öncü romanı Ana’yı yazdı.
Yapıtlarıyla kitlelerin devrimci bilincini geliştirmeye çalıştı. Nâzım Hikmet gibi devrimci şairler üzerinde büyük etkisi oldu.
Çar 11. Nikola’nın emriyle tutuklandı. Çar, Rusya Edebiyat Akademisi’ne üyeliğine de karşı çıktı. Tolstoy ve Çehov, Gorki ile dayanışma için akademiden istifa ettiler. 1913’e kadar İtalya’nın Kapri adasında sürgünde kaldı. Adada Rusya’dan gelen genç işçilere destek oldu, eğitti. Çıkardığı gazetelerde işçilerin siyasi ve kültürel dönüşümüne yardımcı oldu.
Onu sansürleyen, yasaklayan, sürgüne yollayan Çarlık, işçi sınıfının gerçekleştirdiği büyük devrimle 1917 Şubat’ında yıkıldı. Aynı yılın ekim ayında tarihin ilk işçi iktidarı kuruldu. Ekim Devrimi işçileri, yoksul köylüleri, Çarlığın, burjuvazinin sömürü ve baskısından kurtardı.
Maksim Gorki, ölümünün 90. yılında, yapıtlarıyla dünya işçi sınıfının, halklarının, yoksulların, öğrencilerin, yoksul kesimin ellerinde, yüreklerinde yaşamaya devam ediyor hâlâ. Anısına saygıyla...Gültekin Emre’nin yazısı...
- Öner Yağcı (“Türkçeyi vatanı kabul edip ömrünce sınırlarında nöbet tutan dil devrimcisi: Ömer Asım Aksoy!”),
- Feridun Andaç (“Dostoyevski okuma zamanı!” / Yazarın Günlüğü - 1873-1876: 1. Cilt, 1877-1881: 2. Cilt, Çev. Ergin Altay, İletişim / Mihail M. Bahtin, Dostoyevski Poetikasının Sorunları, Çev. Cem Soydemir, Metis / Julia Kristeva, Dostoyevski, Çev. Selim Karlıtekin, Studio),
- Duygu Aydemir (Vid Simoniti / Dünyayı Baştan Yaratan Sanatçılar: Bir Güncel Sanat Manifestosu / Çeviren: Akın Emre Pilgir / Yapı Kredi),
- Ahmet Antmen (Halide Edib Adıvar / Haz. Ayfer Yılmaz, Şevki Önal / Can ),
- Y. Bekir Yurdakul (“Bir günlüğün tanıklığında...”, Maymun Savaşları, Mehmet Fırat Pürselim, İthaki Çocuk / “Tilki neyi temsil ediyor?”, Thibault Prugne, Çeviren: Gülnihal Yüksel / Timaş Çocuk),
- Dolu dolu Vitrindekiler, kısa tanıtımlar, Emek Yurdakul’un hazırladığı Güncel ve Mustafa Başaran’ın hazırladığı Bulmaca ile de düşün trafiği sürüyor!
İyi okumalar...
Gamze Akdemir
Kitap Dergi, YARIN gazeteniz Cumhuriyet’le birlikte...
Unutmayın; her gün Cumhuriyet her perşembe Cumhuriyet Kitap Dergi okunur!
