Brüksel’in göbeğindeki “şehrin karnı” diye bilinen Brüksel Hali’ne (Mabru) dikkatle bakınca değişimi fark etmemek mümkün değil. Bu kent artık patates kızartmasıyla karnını doyurmuyor.
Humusu kaşıklıyor, zahter kokluyor, tajin hayalleri kuruyor. Eskiden Avrupa’nın başkenti denince akla diplomasi gelirdi. Şimdi aynı cümlede kimyon, tahin, sumak ve zeytinyağı da geçiyor. Çünkü Brüksel, sessiz sedasız Akdeniz’in ve Ortadoğu’nun mutfağını Avrupa’ya dağıtan dev bir aktarma merkezine dönüşmüş durumda.
Brüksel’i anlamak için bir Avrupa Birliği direktifi okumanız gerekmiyor, süpermarket rafına göz gezdirmeniz yeterli. Brüksel merkezli Bruzz’de yayımlanan bir haber düşündürdü tüm bunları. Mabru’yu, Brüksel’in sessizce atan ekonomik kalbi olarak anlatmışlar.
Yönetim kurulu başkanlığı koltuğunda Frankofon Sosyalist Parti (PS) Brüksel Bölge Milletvekili Şevket Temiz’in oturduğu Mabru’nun en büyük şirketinin sahibi de bizim diyarlardan, 1980’lerde Türkiye’nin güneydoğusundan Belçika’ya gelen Deniz Toko. Gençlik hayali doktor olmakmış ama kader ona başka bir reçete yazmış. O da insanlara ilaç yerine çay, baharat ve zeytin göndermeye başlamış.
ANIMSATMA EKONOMİSİ
Bir zamanlar Türk biberini, nohudu ya da beyaz peyniri bulmak için akraba bavullarına umut bağlanırdı. Şimdi Toko’nun şirketi, iki binden fazla ürünü Akdeniz’in dört bir yanından getiriyor ve yıllık elli milyon Avro’yu aşan bir hacme ulaşıyor. Memleket hasreti her zaman şiir yazdırmıyor; bazen para kazandırıyor, depo büyüttürüyor.
Mabru’daki ikinci büyük şirketin sahibi Fas’tan gelen Muhammed Marouani. O da çocukluğunun reçellerini, baharatlarını, hurmalarını bulamayınca “Madem yok, getireyim” demiş.
İlk getirdiği ürünlerden biri incir reçeli. Kavanozun üzerindeki örgü saçlı kız, bir neslin belleğinden raflara taşınmış.
Burada ticaretin adı değişmiş durumda. Eskiden “ithalat” denirdi. Şimdi “anımsatma ekonomisi” deniyor. Çünkü hurma artık sadece hurma değil, ramazan ayı da aynı zamanda. Tahinde başka, baharatlarda başka anlamlar, çağrışımlar gizli.
Rafların arasında dolaşırken Brüksel’in aslında bir damak arşivi olduğunu görmemek olanaksız. Belki de Türkiye’den gelen çocukluğumuzun efsane gazozu bugün Brüksel’de Türkiye’deki bir kentten daha çok satılıyordur. Gurbetin matematiği basit: İnsan memleketinden uzaklaştıkça çocukluğunun tadını daha çok arıyor. Gazoz artık sadece gazoz değil, yaz akşamlarının, mahalle bakkalının ve piknik sofralarının hatırasıdır. Bazen bir yiyecek ya da içecek, bir coğrafyadan daha hızlı hatırlatır insanı kendine.
MEMLEKET MARKET RAFLARINDA
Brüksel’in sadece insanların değil, tatların da göç ettiği bir kent olduğunu bir kez daha fark ediyorsunuz.
Suriye mutfağı zincir restoranlara dönüşüyor, Lübnan mezeleri günlük yaşamın parçası oluyor; harissa, zahter, tahin ve hellim artık egzotik değil sıradan market raflarının üyeleri. Brüksel’in Rue de Brabant alışveriş caddesinde “gerçek Alman döneri” diye satılan Türk döneriyle karşılaşmak bu dönüşümün küçük ama sürrealist bir özeti gibi.
Brüksel, mutfak üzerinden kendini yeniden yazıyor bugünlerde. Bir zamanlar “yabancı ürün” diye ayrılan gıdalar şimdi “günlük yaşam”ın kapsama alanında. Egzotik olan şey, sıradanlığın içine karışmış durumda. Bir zamanlar sadece Türk marketlerinde bulunan ürünler bugün Belçika’daki süpermarket zincirlerinin raflarında sıradanlaşmış durumda. Bu nedenle Brüksel’de bir market rafı, Brüksel’in çeşitliliğini istatistiklerde çok daha iyi anlatıyor.
Raflar hiç susmuyor. Babaannenizden, büyükbabanızdan “memleket tadında” masallar taşıyor. Buram buram memleket kokusu sarıyor insanı.
Zaten Brüksel sakinlerinin yalnızca yüzde 21.5’i Belçika kökenli. 2001’de bu oran yüzde 50.5’ti. Yirmi beş yılda yaşanan bu büyük dönüşüm, en hızlı şekilde sofralara ve market raflarına yansıyor.
