Recep ERÇİN
Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı’na göre, 3 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sigaralara uygulanan asgari maktu vergi seviyesi paket başına 39,50 TL’den 45,91 TL’ye çıkarıldı. Buna karşın, nispi vergi oranı yüzde 45’den yüzde 42’ye indirildi. Yapılan düzenleme ile sigara vergi unsurlarından fiyata bağlı olan nispi vergi oranı düşürülürken paket başına sabit uygulanan maktu vergi ve asgari maktu vergi seviyesi vergi kaybı olmayacak şekilde artırıldı.
28 Aralık 2023’te alınan ve 1 Ocak 2024’te yürürlüğe giren kararla sigaradan alınan nispi vergi oranı ilk olarak yüzde 63’ten 57’ye çekilmişti. 2023’ten bugüne yapılan kademeli indirimlerin toplamı 21 puanı buldu. 2023 sonunda 1,4249 TL olan asgari maktu vergi tutarı dünkü kararla 2,2953 TL olurken; 4,8058 olan maktu vergi tutarı da 23,7404’e yükseltildi. Artış oranları sırasıyla yüzde 61,08 ve 393,9 olarak gerçekleşti.
Beş aylık kıyaslamada yüzde 296’lık gelir artışı
Tütün mamullerine yönelik vergi sistemi, son düzenlemeyle birlikte daha dengeli, daha öngörülebilir ve enflasyonla mücadele hedefleriyle daha uyumlu bir yapıya doğru ilerlerken Cumhurbaşkanı Kararı ile sigaralarda fiyata bağlı nispi vergi oranı düşürülürken, paket başına sabit alınan maktu vergi seviyesi vergi kaybı olmayacak şekilde artırılmış oldu.
Sağlığa zararlı olan bu tütün ürünlerine yönelik vergisel düzenlemelerin geçen 3 yıllık dönemdeki vergi tahsilatı tarafında oluşturduğu etkiye baktığımızda şöyle bir tablo karşımıza çıkıyor: Ocak-Mayıs 2026 döneminde tütün mamüllerinden tehsil elde edilen ÖTV geliri bir önceki yıla göre yüzde 37,9 artışla yaklaşık 204 milyar TL oldu.
Bu yılın tamamında öngörülen tutar ise 562,6 milyar TL. Maktu ve nispi vergilerde radikal değişikliklerin yapıldığı 2023 sonunda bu tutar 176,6 milyar TL idi. Aynı yılın Ocak-Mayıs döneminde de 51,5 milyar TL’lik bir gelir bütçe gerçekleşmelerinde yer aldı. Mayıs 2023-Mayıs 2026 dönemi uyarınca gelirde yüzde 296’yı aşan bir artış söz konusu. 2023 sonu geliri ve 2026 sonu tahmini gelirini kıyaslayınca da artış yüzde 218’den fazla bir orana denk geliyor.
Enflasyonist etki azaltılırken gelirlerde de artış sağlanıyor
Öte yandan Türkiye’de sigara vergilendirmesi; perakende satış fiyatına bağlı nispi vergi ve katma değer vergisi, paket başına sabit alınan maktu vergi ve bir paket sigaradan alınacak minimum vergi seviyesini belirleyen asgari maktu vergi unsurlarının birlikte yer aldığı hibrit bir yapıdan oluşuyor. Bu yapıda, özellikle nispi verginin yüksek payı, maliyet değişimlerinin perakende satış fiyatlarına doğrusal olmayan biçimde yansımasına neden oluyor.
Fiyata bağlı verginin ağırlığının düşürülmesi, maliyet artışlarının fiyatlara daha sınırlı yansımasını sağlayarak enflasyon üzerindeki baskıyı azaltabiliyor. Son yıllarda nispi verginin düşürülmesi ve sabit maktu verginin artırılması, maliyet artışlarının fiyatlara katlanarak yansımasına neden olan mali çarpanı 2,9 seviyesine kadar düşürdü. Yeni düzenleme ile, maliyetlerdeki 1 birimlik artış artık fiyatlara 2,9 birim olarak yansıyacak.
Bütçe gelirini onda bire kadar düşüren eşelde kademeli geçiş
Akaryakıt ürünlerinin ÖTV tutarlarının bu ürünlerdeki fiyat artışları doğrultusunda belirlenmesine imkan sağlayan eşel mobil sisteminin, üç ay içinde kademeli olarak sonlandırılmasına yönelik düzenleme yapıldı.
Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre, ÖTV Kanunu'na ekli (I) sayılı listede yer alan benzin, motorin, LPG otogaz ve LPG tüpgaz ile benzeri malların ÖTV tutarlarının, kamuoyunda bilinen adıyla eşel mobil sistemi kapsamında tespit edilmesine yönelik yurt içi rafineri fiyatlarındaki artış ve azalışların ÖTV ve piyasa fiyatına yansımasını belirleyen yüzde 75-yüzde 25'lik mevcut oranlar yeniden düzenlendi. Yurt içi rafineri fiyatlarında artış olması halinde, bu artışın 31 Temmuz'a kadar yüzde 50'si, 1 Ağustos'tan 30 Eylül'e kadar da yüzde 25'i kadar ÖTV tutarlarında indirim yapılacak. Yurt içi rafineri fiyatlarında indirim olması halinde ise bu indirimin tamamı kadar ÖTV tutarlarında artış olacak şekilde yeniden belirlenecek.
Ayrıca bu sistem diğer koşullara bakılmadan 1 Ekim itibarıyla yürürlükten kaldırılacak. Bütçede bu yıl sonunda petrol ve doğal gaz ürünlerinden alınan ÖTV gelirinden 656,5 milyar TL’lik gelir bekleniyor. Eşel mobilin devreye girdiği mart ayında bütçede 36,2 milyar TL olan bu kalemdeki ÖTV geliri nisanda 6,8 milyara, mayıstada da 4,4 milyara kadar geriledi. Geçen yıl mayıstaki ÖTV geliri 41,4 milyar TL idi. Buna göre, gelir neredeyse onda bir seviyesine kadar çekildi.
