21 Eylül 1944'te, Hofuku Maru Luzon'un batı kıyıları açıklarında bir Japon konvoyunda ikinci gemi olarak seyrediyordu. Gemide, çoğu Burma-Tayland'daki "Ölüm Demiryolu"nda çalışmaya zorlandığı için zaten bitkin düşmüş 1.289 Britanyalı ve Hollandalı savaş esiri bulunuyordu.
Koşullar son derece ağırdı. Işık yoktu, yeterli havalandırma yoktu, sıhhi tesis yoktu; yiyecek ve su tayınları ise hayatta kalmaya zar zor yetiyordu. Gemi, mahkûm taşıdığını belli edecek herhangi bir işaret taşımıyordu.
ABD Donanması'nın 38. Görev Gücü'ne bağlı uçaklar konvoyu saldırıya geçtiğinde, torpidolarını onlar için meşru bir askerî hedef olan gemilere yönelttiler. Torpidolardan biri Hofuku Maru'nun gövdesine isabet etti.
Gemi ikiye bölündü ve üç dakikadan kısa sürede battı; yaklaşık 1.000 esir hâlâ ambarlarda mahsur kalmıştı. Kıyıya yüzerek ulaşabilenler Japon birlikleri tarafından yeniden yakalandı. Gemideki 1.289 esirden 1.047'si hayatını kaybetti.
Sekiz on yıl boyunca batık yerinde bulunamadı. Savaş sonrası kayıtlar parçalı ve çelişkiliydi, müttefik saldırı raporları yalnızca yaklaşık koordinatlar veriyor, hayatta kalanların tanıklıkları ise en temel ayrıntılarda bile birbirini tutmuyordu. Binden fazla ölen askerin ailesinin sığınacak hiçbir yeri yoktu.
Her şeyi değiştiren belge
Japon İmparatorluğu, Güneydoğu Asya'daki zorla çalıştırma kampları arasında mahkûm taşımak için 130'dan fazla yük ve yolcu gemisini dönüştürdü. Bu gemilerle taşınan 125 binden fazla müttefik savaş esirinden yaklaşık 20 bini yolculuk sırasında hayatını kaybetti.
Esirler bu gemilere "cehennem gemileri" adını veriyordu. Yaşananların boyutuna rağmen, hikâyesi hâlâ İkinci Dünya Savaşı'nın en az bilinen bölümlerinden biri.
Dönüm noktası 2025'te geldi. Hellships Memorial Foundation ile çalışan araştırmacı John Duresky, kimsenin dikkatle incelemediği dijitalleştirilmiş bir Japon belgesine rastladı. Konvoyun sancak gemisinin subayları tarafından kaleme alınan metin, bir zaman çizelgesi ve saldırının haritasını içeriyor; burada Hofuku Maru'nun vurulup ikiye ayrıldığı anda formasyondaki ikinci gemi olduğu belirtiliyordu.
Bu bilgiyi USS Bunker Hill'in eylem raporuyla karşılaştıran ekip, batığın tarihçilerin o güne dek arama yaptığı bölgenin 50 kilometreden fazla güneyinde bulunması gerektiği sonucuna vardı.
"Konvoyun nerede vurulduğuna ve hangi gemilerin isabet aldığına dair bilgilerin Japon kaynaklarında mevcut olduğunu gördüğümüzde adeta şaşkına döndük" dedi vakfın kurucusu Randy Anderson. "Bu kesin kanıttı."
Beş dalış ve üç boyutlu bir model
Yeni koordinatlarla yola çıkan televizyon kaşifi Josh Gates, sualtı görüntü uzmanı Evan Kovacs ve deniz arkeoloğu Calvin Mires'ten oluşan ekip, Zambales eyaleti açıklarında sonar cihazları konuşlandırdı. Batık, Luzon'un batı kıyısından birkaç kilometre açıkta, yaklaşık 50 metre derinlikte tespit edildi.
Derinlere beş teknik dalış gerçekleştirildi. 1991'de patlayan Pinatubo Yanardağı'ndan gelen volkanik kül, alanın bazı kısımlarını örtüyordu; buna rağmen ekip yüzlerce fotoğraf çekerek üç boyutlu bir fotogrametri modeli oluşturdu. Gövdenin ölçüleri, direklerin konumu ve ambarların yerleşimi, tersanenin orijinal planlarıyla birebir örtüşüyordu.
Batık, bazı ekip üyelerinin aktardığına göre ikiye, kimilerine göre üç bölüme ayrılmış hâlde ortaya çıktı; bu da hem Amerikan hem Japon anlatılarında yer alan batma hikâyesiyle örtüşüyordu.
Dalışlar sırasında enkazın arasında insan kalıntıları da bulundu; bu durum bölgeyi uluslararası anlaşmalarla korunan bir savaş mezarlığına dönüştürüyor. Batığın korunması için tam koordinatlar kamuoyuna açıklanmadı.
Hollanda, diğer ülkelerle birlikte kurbanları anmanın yollarını bulmak için çalışacağını açıkladı; Hellships Memorial Foundation ise hayatını kaybedenlerin yakınlarını bulmak üzere temaslara başlayacak. Hâlâ yerleri tespit edilememiş beş cehennem gemisi batığı daha bulunmayı bekliyor. Hofuku Maru'nun keşfi hikâyeyi tamamen kapatmıyor ama esirlerin ailelerine atalarının nerede yattığını bilme imkânı veriyor ve geminin batmasından 80 yıl sonra huzur içinde yatmalarını sağlıyor.
