Geçtiğimiz hafta Cuma günü ABD'de yayınlanan Mayıs ayı tarım dışı istihdam verisinin piyasa beklentisinin üzerinde 172.000 kişilik yeni istihdam yaratılması şeklinde açıklanması Amerikan borsaların yüksek düzeyde satış emirleri ile karşılaşmasına neden oldu. Teknoloji ağırlıklı şirketlerin işlem görmekte olduğu Nasdaq Bileşik Endeksi Cuma günü %4,2 gerileyerek Nisan 2025’te Trump'ın gümrük vergilerini açıkladığı “kurtuluş gününden” bu zamana kadar ki en sert düşüşü yaşadığını hatırlamakta yarar var.
Özellikle yüksek istihdam verisi ile birlikte gelen makroekonomik verilerin önümüzdeki haftalarda kuvvetli yönde bir eğilim sergilemesi teknoloji hisselerinde 3 aydır devam eden güçlü boğa piyasasından dönüşü beraberinde getirebilir.
İstihdam verisinin kuvvetli gelmesi ABD Merkez Bankası FED’in faiz artırım beklentisinin piyasada hızla fiyatlanması sonucunu beraberinde getirdi. Uluslararası yatırımcılar, ABD Merkez Bankası’nın bu yıl içinde “1” kez faiz artırımına gitme ihtimalini hemen fiyatlamaya başladı. Ancak işsizlik oranının %4,3 seviyesinde sabit kalması ve yıllık ücret artışının %3,4 ile enflasyonun altında olması ücretli kesimde reel bazda bir maaş kaybı anlamına gelmektedir. Dolayısı ile manşet verinin kuvvetli olması ücretlerde henüz enflasyonist bir baskı ortamının oluşmadığını göstermektedir.
ABD borsalarında oynaklığın yükselmekte olduğu böyle dönemlerde yurtdışı piyasalardaki hisse senedi yatırımcıları için düşüş durumlarında opsiyon piyasası üzerinden ne tür yatırım stratejileri oluşturulabilir?
Opsiyon ürününe yabancı okuyucular için bir kaç temel kavram hakkında stratejilere geçmeden önce kısa bir bilgilendirme yapmak yerinde olacaktır.
Opsiyon kullanımı: Karşılıklı olarak belirlenen vadede ilgili dayanak varlık şartları doğrultusunda kullanım fiyatından dayanak varlık üzerine yazılan finansal ürünün alınması veya satılmasıdır.
Kullanım fiyatı: Opsiyonun işleme konulduğu zaman, dayanak varlık üzerine yazıldığı ilgili finansal ürünü almak veya satmak için uygulanacak olan fiyatı ifade etmektedir.
İçsel değer: Opsiyonun üzerine yazıldığı enstrümanın değerinin kullanım fiyatından farkını ifade etmektedir.
Zararda (Out of money): Opsiyonun içsel değerinin “Negatif” olduğu durumdur.
Başabaş (At the money): Opsiyonun içsel değerinin “0” olduğu durumdur.
Kârda (In the money): Opsiyonun içsel değerinin “Pozitif” olduğu durumdur
Zaman değeri: Opsiyonun vadeye bağlı olarak değişen değeridir. Opsiyon değeri içsel değer ve zaman değerinin toplamına eşittir.
Opsiyonların değerini belirleyen unsurlar
Bir opsiyon işleminin içsel değerini (intrinsic value) opsiyon pozisyonunun Alım (Call) veya Satım (Put) yönlü olması, dayanak varlık spot fiyatı ve opsiyon kullanım fiyatı şeklinde üç parametre belirlemektedir.
Opsiyon işleminin zaman değerini (time value) ise, opsiyon pozisyonunun vadesine kalan süresi, dayanak varlık piyasa oynaklık/volatilite seviyesi, risksiz faiz oranı ve hisse senedi/endeks opsiyonlarında temettü oranı belirlemektedir.
Zaman değeri neden önemlidir?
İçsel değeri yüksek olan opsiyonlarla, aşırı içsel değersiz opsiyonların zaman değerlerinin opsiyon primine olan katkısı, başabaş opsiyonların zaman değerine olan katkısından daha azdır. İçsel değeri çok yüksek olan opsiyonların primlerinin çok büyük bir kısmı zaten içsel değer üzerinden oluştuğu için zaman değeri primin içinde çok küçük bir paya sahiptir.
Aşırı içsel değersiz olan bir opsiyonun ise, içsel değerinden çok uzak olmasından dolayı içsel değerli olma ihtimali yok denecek kadar az olup sıfıra yakındır. Primi sıfıra yakın olabilecek bir opsiyonun zaman değeri düşünülmeyecek kadar düşüktür.
Başabaş opsiyonlar ise, zamana bağlı olarak her türlü olasılığın gerçekleşebileceği opsiyonlardır. Söz konusu opsiyon zaman zaman içsel değersiz zaman zaman içsel değerli olabileceği için opsiyonun içsel değerli ve içsel değersiz olma olasılıklarının prim miktarına daha çok katkısı bulunmaktadır.
Vadesine olan uzaklığının prim miktarına en fazla etki ettiği opsiyonlar başabaş opsiyonlardır.
Opsiyon satan bir yatırımcı, dayanak varlık fiyatının dalgalanmasının az olmasını veya dayanak varlık fiyatının satmış olduğu opsiyonun sahibine kâr sağlamasını engelleyecek yönde hareket etmesini bekleyecektir.
Dolayısıyla opsiyonun vadesi ne kadar uzun ise, dayanak varlık fiyatın dalgalanma olasılığı ve opsiyonun sahibine kâr/zarar sağlayacak yönde hareket etme ihtimali artacaktır.
Dolayısıyla da yatırımcı yaptığı opsiyon satışından zarar etmemek için kendini korumak adına ilave prim talep edecek böylelikle opsiyonun fiyatı da yükselecektir.
Opsiyonun vadesi yaklaştıkça opsiyon satan yatırımcılar daha fazla opsiyon satışı yapma eğilimleri sonucunda aldıkları riskin gerçekleşmeyeceği konusunda inançlarının azalması sayesinde opsiyon satmaya daha çok eğilimli olabilir.
Bu durumda da satmak istedikleri opsiyonun değerini düşürerek alıcıya daha cazip bir fiyattan satmak isteyeceklerdir. Böylelikle opsiyonun zaman değeri vade yaklaştıkça hızlanan bir eğimde azalış gösterecektir. (azalan zaman değeri)
Avrupa tipi opsiyonlarda uzun pozisyon sahibi hakkını sadece vade bitiminde ilgili borsa tarafından önceden belirlenen zaman diliminde kullanabilir. Amerikan tipi opsiyonlarda ise, opsiyon sahibi hakkını opsiyon pozisyon açılış tarihi ile opsiyon vadesi arasında herhangi bir zaman diliminde kullanabilir. Bu imkan nedeniyle Amerikan tipi opsiyonlar aynı pozisyon türündeki Avrupa tipi opsiyonlardan daha değerlidir.
Opsiyon fiyatını etkileyen temel göstergeler
Opsiyon fiyatını etkileyen temel faktörler açısından konuyu kısaca şu şekilde özetleyebilirim;
Dayanak varlık fiyatı yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi azalır.
Kullanım fiyatı yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi azalırken, Satım (Put) primi artar.
Vadeye kalan gün sayısı arttığında; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi artar.
Volatilite/Oynaklık yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi artar.
Faiz oranı yükseldiğinde; Alım (Call) Opsiyon primi artarken, Satım (Put) primi azalır.
Ayrıca opsiyon pozisyonu alındığında fiyatlamalara etki eden “5” temel duyarlılık göstergesinin (greeks) etkilerini de iyi bilmek gerekmektedir.
Delta; opsiyonun dayanak varlık fiyatının bir birim değişmesi sonucunda opsiyon priminin ne kadar azalacağını veya artacağını ifade etmektedir. Opsiyon değerini belirlemektedir.
Gamma; opsiyon dayanak olan varlığın spot fiyatındaki bir birim değişiklikle, opsiyon deltasında kaç birimlik bir değişimin olabileceğini göstermektedir.
Vega; dayanak varlık spot fiyatının piyasa volatilitesinin (implied) %1’lik değişimi sonucunda opsiyon priminin ne kadar değişebileceğini göstermektedir. Pozisyonun volatilite uzun veya kısa olması üzerine bilgi vermektedir.
Theta; vade sonuna 1 gün daha yaklaşıldıkça, opsiyon fiyatının ne kadar azalacağını ifade etmektedir. Zaman hareketi opsiyonun zaman değerini düşürdüğünden dolayı her zaman eksi değer ile ifade edilmektedir.
Rho; faiz oranının %1’lik değişmesi sonucunda, opsiyon priminde ne kadarlık bir değişim olacağını göstermektedir.
Haftaya ABD borsası üzerinde yüksek olasılıklı kârlı tamamlanması beklenen opsiyon stratejisi örneklerini inceleyeceğim.
