Behramkale Assos yakınlarında zeytin ağaçları
Akdeniz havzasının insanlığa sunduğu en köklü miraslardan biri olan zeytin ve zeytinyağı, yalnızca bir besin maddesi değil; aynı zamanda kültürün, tarihin ve toprağa bağlı ekonominin en güçlü sembolü… Türkiye, coğrafi konumu, mikroklimal özellikleri ve binlerce yıllık üretim geleneğiyle bu ekosistemin tam merkezinde yer almaktadır. Son yıllarda yapılan ağaçlandırma hamleleri ve modern üretim tesislerinin artışıyla birlikte, ülkemizde zeytincilik sektörü devasa bir hacme ulaştı. Bugün karşımızda duran ve heyecan uyandıran o vizyoner hedef ise stratejik bir gerçeğe işaret ediyor… Dünya zeytin piyasasında “fiyat belirleyici aktör” olabiliriz.
Her yıl Haziran ayı geldi mi Özgün Zeytin’den Halil Sucu kardeşimle yaklaşan hasat öncesi konuşuruz... Önce Halil’den duydum, sonra da TÜİK doğruladı. Türkiye, zeytin ve zeytinyağında tarihinin en büyük rekoltelerinden birine hazırlanıyor.
TÜİK’in ilk tahminlerine göre geçen yıl 2 milyon 450 bin ton olan zeytin üretimi bu yıl yüzde 55’in üzerinde artarak 3 milyon 814 bin tona ulaşabilir. Bu gerçekleşirse Türkiye tarihinin en yüksek zeytin üretimi kayıtlara geçecek.
Tüm zeytincilere şimdiden bereketli bir sezon dilerim; ağaçların bu muazzam cömertliği heyecan verici olduğu kadar büyük bir sorumluluğu da beraberinde getiriyor. TÜİK’in bu ilk tahmini doğru çıkarsa, gerçekten de tüm zamanların üretim rekoru kırılacak.
Peki, “Bu kadar zeytini ne yapacağız?” İşte bu sorunun cevabı, Türkiye’nin küresel zeytin siyasetindeki ve iç piyasadaki stratejik hamlelerinde gizli. Bu bereketi katma değere dönüştürmek için önümüzde birkaç temel senaryo ve yapılması gerekenler var…
Avrupa (özellikle İspanya ve İtalya) son yıllarda iklim krizi ve kuraklık nedeniyle ciddi üretim krizleri yaşadı. Türkiye bu süreçte zeytinyağında dünyanın en büyük ikinci üreticisi konumuna yükseldi. Bu durum bir fırsattır… Bu devasa rekolteyi İspanya’ya dökme yağ olarak satıp onların bizim yağımızı kendi markalarıyla şişelemesine izin vermek yerine, Türk markalarıyla doğrudan raflara çıkış kanalları zorlanmalı. ABD, Kanada, Japonya ve Çin gibi zeytin üretimi olmayan ama sağlıklı beslenme trendiyle tüketimi hızla artan ülkelere odaklanılabilir.
İç tüketimi teşvik etmek… Türkiye bir zeytin ülkesi olmasına rağmen kişi başı zeytinyağı tüketimimiz hâlâ 2 litre civarında seyrediyor. Elbette zeytin bölgelerinde herkes kendi yağını ürettiği için bu rakam biraz daha fazla, bence ortalamada 3 litreyi aşar… Akdeniz komşularımız Yunanistan ve İtalya’da bu oran 20 litrelerde… Rekolte bolluğu, fiyatların iç piyasada daha erişilebilir seviyelere gelmesini sağlayabilir. Doğru kamu spotları ve sağlıklı beslenme kampanyalarıyla iç tüketim artırılırsa, bu arzın önemli bir kısmı kendi insanımıza şifa olur.
Depolama, lisanslı depoculuk ve lojistik… Bu kadar büyük bir ürünü aynı anda işlemek ve saklamak en büyük lojistik zorluktur. Zeytinin kalitesini kaybetmeden sıkılması için sıkım tesislerinin 7/24 tam kapasite ve yüksek standartta çalışması gerekecek. Yağların kalitesini koruyacak iklimlendirmeli lisanslı depoların kapasitesi artırılmalı. Aksi takdirde, “bolluk içinde yokluk” yaşanır ve kaliteli zeytinyağları hızla rafine edilmeye mahkûm yağlara dönüşür.
Sofralık zeytinde dünya liderliğini perçinlemek… Türkiye halihazırda sofralık zeytinde dünyanın en büyük üreticilerinden biri. Bu rekolte artışı, sofralık zeytin işleme endüstrimizin (ezme, dilimlenmiş, dolgulu zeytin vb.) dünyadaki pazar payını devasa ölçekte büyütmesi için harika bir yakıt olacaktır.
Dünya zeytin piyasasında “fiyat belirleyici aktör” olabilmek
Bu rekolte bir kriz değil, Türkiye’nin dünya zeytin piyasasında “fiyat belirleyici aktör” olması için tarihi bir fırsat penceresidir. Tabii ki üreticiyi ezmeyecek taban fiyat politikaları ve doğru bir ihracat stratejisi koordinasyonuyla.
Peki, küresel pazarda sadece bir “tedarikçi” ya da “fiyat kabullenici” olmaktan çıkıp, borsalara ve küresel fiyat politikalarına yön veren bir “oyuncu” konumuna nasıl yükselebiliriz? Bu hedef, ham bir hayalden öte, doğru adımlarla örülmüş bütünsel bir stratejinin doğal bir sonucudur.
Fiyat belirleyici olmanın ilk ve en temel kuralı, ürünü kendi kimliğiyle pazara sunabilmektir. Yıllarca nitelikli zeytinyağlarımızı dökme olarak başka ülkelere ihraç edip, onların kendi markalarıyla dünya pazarlarına yüksek fiyatlarla satmasını izlemek, bu potansiyelin önündeki en büyük engellerden biriydi.
Anadolu’nun her bir köşesi, zeytinde farklı bir aroma ve karakter sunar. Kuzey Ege’nin esintisinden Güney Ege’nin asırlık ağaçlarına, Milas’tan Aydın’a, Nizip’ten Mut’a kadar uzanan bu zenginlik, şarapçılıktaki “terroir” mantığıyla işlenmelidir. Nadir doğru işleyen bir yöntem olan zeytinde coğrafi işaretli ürünlerin sayısını artırmak ve bu ürünleri küresel ölçekte tanıtmak, fiyatı bizim belirlememiz için ilk anahtardır.
Dökme zeytinyağı ticaretinden, yüksek katma değerli, ambalajlı ve ödüllü markaların ihracatına geçiş hızlandırılmalıdır. Dünya tüketicisi, raftaki zeytinyağının arkasındaki hikayeyi, o zeytinin hangi topraktan geldiğini bilmek istiyor. Hikayesi olan ürün, fiyatı kendisi koyar.
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE TARIMSAL GÜVENCE
İklim krizinin tüm dünyayı, özellikle de Akdeniz kuşağını vurduğu bir dönemden geçiyoruz. İspanya ve İtalya gibi dev üreticilerin kuraklıkla boğuştuğu ve rekolte dalgalanmaları yaşadığı bu süreç, Türkiye için hem büyük bir sorumluluk hem de stratejik bir fırsat penceresi açıyor.
Agroekolojik ve İklim Dirençli Tarım… Küçük aile çiftçiliğini desteklemek, agroekolojik yöntemleri benimsemek ve su stresine dayanıklı zeytincilik modelleri geliştirmek zorundayız. Toprağı ve ağacı koruyan, pestisit kalıntılarından arınmış, biyoçeşitliliği gözeten bir üretim modeli, sürdürülebilir arzı beraberinde getirir.
Zeytin karasuyundan prinasına kadar tüm atıkların katma değerli yan ürünlere dönüştürülmesi, üreticinin maliyet yükünü hafifletirken, Türk zeytinciliğini yeşil mutabakat standartlarında dünyanın en saygın ekollerinden biri haline getirecektir.
Kurumsallaşma ve Uluslararası Lojistik Gücü
Dünya zeytin ve zeytinyağı piyasasında söz sahibi olmak, sadece tarlada değil, masada ve borsada da güçlü olmayı gerektirir.
Zeytin İhtisas Borsaları… Fiyat belirleyici aktör olmak, kendi fiyat endeksinizi dünyaya kabul ettirmek demektir. Türkiye'de kurulacak ve uluslararası akreditasyona sahip güçlü zeytinyağı ihtisas borsaları, küresel alıcıların gözünü buraya dikmesini sağlayacaktır.
Üretici Kooperatiflerinin Güçlendirilmesi… Küçük üreticilerin lojistik, depolama ve pazarlama süreçlerinde yalnız kalmaması, büyük kooperatif çatılarının altında birleşerek dünya devleriyle rekabet edebilecek finansal güce ulaşması şarttır. Doğru lisanslı depoculuk hamleleri, arz fazlası dönemlerde fiyatın düşmesini engelleyerek piyasa istikrarını elimizde tutmamızı sağlar.
Dünya zeytin piyasasında “fiyat belirleyici aktör” olma iddiası; toprağına sadık çiftçinin emeği, modern üretim vizyonu, güçlü bir pazarlama stratejisi ve sürdürülebilirlik ilkeleri bir araya geldiğinde tamamen gerçeğe dönüşebilecek bir vizyondur.
Anadolu toprağının bizlere sunduğu bu ölmez ağaç, sadece geçmişimizin değil, küresel tarım ekonomisindeki güçlü geleceğimizin de teminatıdır. Güçlü bir irade ve doğru adımlarla, Akdeniz’in bu sıvı altınını dünya pazarlarına sadece sunan değil, onun değerini de biçen lider bir ülke olmak elimizdedir.
Odatv.com
