ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze’de savaş sonrası dönem için oluşturduğu Barış Kurulu’nun kapsamlı yeniden inşa planı önemli ölçüde küçültüldü. The Guardian’ın haberine göre Gazze’nin tamamında temel altyapının yeniden kurulmasını öngören ilk planın yerini, bölgenin güneyindeki Refah kenti yakınlarında sınırlı bir pilot yerleşim oluşturulması aldı.
Yeni plana göre yaklaşık 2 milyon yerinden edilmiş Filistinlinin yalnızca küçük bir bölümü, taşınabilir kabinlerden oluşacak geçici alana yerleştirilecek. Bölgenin Filistinli teknokratlar tarafından yönetilmesi, güvenliğinin ise özel eğitimli Filistin polisi ile uluslararası bir güç tarafından sağlanması planlanıyor.
İNŞAAT HENÜZ BAŞLAMADI
Pilot yerleşime ilişkin sahadaki hazırlıkların henüz başlamadığı bildirildi. Uydu görüntülerinde Refah yakınlarındaki bazı alanlarda toprağın hareket ettirildiği görülse de yeni bir yapının bulunmadığı belirtildi.
Fas ve Kosova’dan az sayıda subayın İsrail’e ulaştığı, bu askerlerin gelecekte kurulması planlanan Uluslararası İstikrar Gücü’nün çekirdeğini oluşturmasının amaçlandığı aktarıldı.
Gelecekteki güce ait araç ve malzemelerin depolanması için Kerem Şalom Sınır Kapısı’nda bir lojistik merkezinin tamamlanmak üzere olduğu ancak pilot kamp ve ona destek verecek askerî üssün inşasına başlanmadığı kaydedildi. Planlama sürecini bilen bir yetkili, projenin aralık ayına kadar tamamlanmasını bile iyimser bir hedef olarak değerlendirdi.
İSRAİL SEÇİMLERİ BEKLENİYOR
Habere göre önemli bir ilerlemenin, İsrail’de 27 Ekim’de yapılması planlanan seçimlerden önce sağlanması beklenmiyor.
Batılı diplomatlar, Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağ koalisyonun değişmesinin Gazze’de ilerleme ihtimalini artırabileceğini düşünüyor. Ancak seçimlerden sonra kurulacak olası yeni bir hükümetin mevcut politikalardan ne ölçüde farklılaşacağı belirsizliğini koruyor.
Diplomatik kaynaklardan biri, Barış Kurulu’nun başarısızlığı kabul etmesi hâlinde, İsrail hükümeti içindeki daha aşırı grupların Filistinlilerin kitlesel biçimde başka bölgelere gönderilmesi ve Gazze’de yerleşim kurulması gibi planları devreye sokabileceğini söyledi.
Bu nedenle küçültülmüş proje, kapsamlı bir çözüm olmaktan çok mevcut sürecin tamamen çökmesini önleyecek bir araç olarak değerlendiriliyor.
YENİ BİR SALDIRI ENDİŞESİ
The Guardian, Netanyahu’nun seçimleri kaybetme riski karşısında ekim ayından önce Gazze’de yeniden geniş çaplı bir askerî harekât başlatabileceği yönündeki kaygıların arttığını yazdı.
Haberde, Trump’ın girişimiyle geçen ekim ayında ilan edilen ateşkesten bu yana İsrail saldırılarında 1.100’den fazla Filistinlinin öldürüldüğü belirtildi. İsrail ordusunun ateşkes hattını aşamalı biçimde ileri taşıdığı ve tampon bölgeyle birlikte Gazze topraklarının yüzde 60’ından fazlasını doğrudan kontrol ettiği aktarıldı.
Yeni ve kapsamlı bir savaşın başlaması durumunda Barış Kurulu’nun sınırlı pilot projesinin de uygulanamaz hâle gelebileceği ifade edildi.
KAHİRE’DE SİLAHLARIN BIRAKILMASI GÖRÜŞÜLDÜ
İsrailli yetkililer, Hamas’ın silah bırakmaması nedeniyle savaşa dönüşün kaçınılmaz olabileceğini savunuyor. Hamas ise belirli şartların sağlanması hâlinde silahları bırakmayı değerlendirebileceğini bildiriyor.
Kahire’de hafta sonu yapılan görüşmelerde Hamas’ın ve Gazze’deki İsrail destekli rakip silahlı grupların silahsızlandırılması ele alındı.
Görüşmelerde silahların kime teslim edileceği, nerede saklanacağı ve saldırı tüfeklerinin ağır silah mı yoksa kişisel silah mı sayılacağı gibi başlıkların tartışıldığı belirtildi.
Ancak İsrail’in saldırılarını ve Hamas’ın kontrolündeki bölgelere doğru ilerlemesini sürdürmesi nedeniyle silahsızlanma konusunda ilerleme sağlanmasının zor olduğu ifade edildi. Bir Filistinli kaynak, İsrail Gazze’den aşamalı olarak çekilmeyi kabul etmeden görüşmeler için zemin oluşmayacağını söyledi.
İSRAİL, ULUSLARARASI GÜCE ONAY VERMEDİ
Trump yönetiminin İsrail’deki başmüzakerecisi ve Barış Kurulu danışmanı Aryeh Lightstone’un haziran ayında Netanyahu hükümetine özel bir mektup gönderdiği bildirildi.
Lightstone’un mektubunda İsrail’den, Gazze’ye sokulması kısıtlanan “çift kullanımlı” yardım malzemeleri üzerindeki engellerin hafifletilmesini istediği belirtildi. Mevcut kısıtlamalar nedeniyle su boruları ve güneş panelleri gibi temel malzemelerin dahi Gazze’ye girişinde sorun yaşanıyor.
Mektupta ayrıca Uluslararası İstikrar Gücü ile güvenlik kontrolünden geçirilecek Filistinli polislerin Gazze’ye girmesine izin verilmesi talep edildi. Ancak Netanyahu hükümetinin bu taleplerin hiçbirini henüz onaylamadığı aktarıldı.
100 GÜNLÜK YENİDEN İNŞA VAADİNDEN GERİYE SINIRLI KAMP KALDI
Refah yakınlarındaki pilot proje, Trump yönetiminin ocak ayında açıkladığı iddialı planın oldukça gerisinde bulunuyor.
Trump’ın damadı Jared Kushner, ilk sunumunda yardım girişlerinin tamamen açılacağını; Gazze genelindeki su, kanalizasyon ve elektrik sistemleriyle hastanelerin ve fırınların 100 gün içinde yeniden faaliyete geçirileceğini söylemişti.
Ancak beş aylık tıkanmanın ardından Barış Kurulu temsilcileri, Tony Blair Enstitüsü danışmanları ve Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi üyeleri iki hafta önce Kıbrıs’ta bir araya gelerek çok daha sınırlı projede uzlaştı.
Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi, 13 Filistinli uzman ve teknokrattan oluşuyor. İsrail’in komite üyelerinin Gazze’ye girişine izin vermemesi nedeniyle heyet çalışmalarını Kahire’den yürütüyor.
PİLOT YERLEŞİM NASIL İŞLEYECEK?
Plana göre geçici yerleşim, Refah yakınlarındaki ateşkes hattı boyunca oluşturulan tampon bölgede kurulacak ve taşınabilir kabinlerde on binlerce Filistinli barındırılacak.
İsrail askerlerinin ilgili hattan çekilmesi, Hamas’ın yönettiği Gazze ile pilot bölge arasındaki geçişin uluslararası güç ve özel eğitimli Filistin polisi tarafından denetlenmesi öngörülüyor.
Filistin polisinin resmî olarak Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi ve uluslararası güç tarafından onaylanması planlansa da personel seçiminde İsrail’in belirleyici konuma sahip olması bekleniyor.
Polis gücünün Mısır’daki eğitimi henüz başlamadı. Uluslararası İstikrar Gücü’nün yaklaşık 5 bin askerden oluşması planlanıyor. Bu rakam, başlangıçta düşünülen gücün yalnızca dörtte birine karşılık geliyor.
Güce Fas ve Kosova’nın yanı sıra Arnavutluk ve Kazakistan’ın da asker gönderebileceği belirtiliyor. Birliğin Gazze’de bulunmasına imkân verecek hukuki çerçeve üzerinde ise İsrail hükümetiyle görüşmeler devam ediyor. Barış Kurulu ve geçici uluslararası güvenlik mekanizması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2025 tarihli kararıyla oluşturulan siyasi çerçevenin parçaları arasında yer alıyor.
OLMERT’TEN “TOPLAMA KAMPI” ELEŞTİRİSİ
Pilot bölgeye öncelikle daha önce Refah çevresinde yaşayan Filistinlilerin alınması planlanıyor. Ancak yerleşime kabul edilecek kişilerin hangi ölçütlere göre belirleneceği henüz açıklanmadı.
Eski İsrail Başbakanı Ehud Olmert’in de aralarında bulunduğu insan hakları savunucuları, projeyi ileride bir “toplama kampına” dönüşebilecek kapalı bir alan olarak nitelendirdi.
Barış Kurulu yetkilileri ise pilot bölgeye giriş ve çıkışların serbest olacağını savunuyor. Buna karşılık İsrail hükümetinin bölgede dahi insani yardım ile yeniden inşa malzemeleri arasında ayrım yapılmasında ısrar ettiği ve yalnızca insani malzemelerin girişine izin vermeyi planladığı bildirildi.
17 MİLYAR DOLARLIK FONUN ÇOK AZI TOPLANDI
Projenin nasıl finanse edileceği de belirsizliğini koruyor. Trump’ın 20 maddelik Gazze planı için vaat edilen 17 milyar doların çok küçük bir bölümünün sağlandığı belirtildi.
Avrupa Birliği Filistin Bağışçı Grubu’nun Gazze’de su, kanalizasyon ve atık sistemlerinin onarımı için 883 milyon avro topladığı ancak bu kaynağın Barış Kurulu projelerine tamamlayıcı olarak kullanılmasının planlandığı aktarıldı.
Barış Kurulu’nun ayrıca İsrail’in el koyduğu veya dondurduğu yaklaşık 11 milyar dolarlık Filistin vergi geliri ve banka varlığının bir kısmını proje fonlarına aktarmayı görüştüğü bildirildi.
Filistin Yönetimi ise söz konusu paranın İsrail’e ait olmadığını belirterek kesintisiz ve koşulsuz biçimde serbest bırakılmasını istedi. Filistin Yönetimi Dışişleri Bakanı Varsen Aghabekian, geçici düzenlemelerin kapsamlı bir çözümün yerini almaması ve mevcut kabul edilemez durumu normalleştirmemesi gerektiğini söyledi.
TEKNOKRATLAR DA İKİYE BÖLÜNDÜ
Kıbrıs’taki toplantılara ilişkin bilgi sahibi bir yetkili, Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi üyelerinin pilot projeye destek konusunda bölündüğünü söyledi.
Bazı üyelerin projenin Gazze’de yaşayan 2,1 milyon Filistinliyi farklı yardım kategorilerine ayıracağından ve pilot bölge dışında kalan büyük çoğunluğu ikinci plana iteceğinden endişe ettiği belirtildi.
Filistin tarafındaki temel kaygı, sınırlı bir insani yardım projesinin zamanla Gazze’nin tamamını kapsayan siyasi ve fiziksel yeniden inşa planının yerine geçmesi. The Guardian’ın haberine göre Trump yönetiminin kapsamlı planı şimdilik rafa kaldırılırken, Refah pilotunun hayata geçip geçmeyeceği de İsrail’in askerî ve siyasi kararlarına bağlı bulunuyor.
