Bergen’de sıradan bir cuma akşamı… İşten aceleyle çıkan Emil, masayı hazırlamak üzere mutfağa koşuyor. Eşi Sofie baharat kokuları yükselen tavayı karıştırırken, evin küçükleri renk renk kasesini masanın ortasına taşımakla meşgul. Dışarıdan bakan birinin fiyort kıyısındaki bu Norveç evinde kurutulmuş morina balığı ya da taze somon beklentisi yüksek olurdu; ancak bu sofrada başrolü çıtır takolar üstleniyor.
Kuzeyin bu soğuk ülkesinde milyonlarca insan, her cuma akşamı "Tacofredag" (Tako Cuması) adı verilen ve artık aile hayatının ayrılmaz bir parçası haline gelen ritüel için bir araya geliyor.
TEKSASLI PETROL İŞÇİLERİNDEN MARKET RAFLARINA
Tamamen Norveç’e özgü hale gelen bu lezzet serüveni, aslında binlerce mil uzakta, ABD'nin Teksas eyaletinde başladı. 1960’ların sonlarında Kuzey Denizi’nde petrol aramaya başlayan Norveç, bölgeye yurt dışından uzmanlar çağırdı. Stavanger’e gelen Teksaslı petrol işçileri, yanlarında hem delme teknolojilerini hem de Tex-Mex mutfağına olan tutkularını da getirdi.
Açılan bu yeni pazarı fark eden öngörülü bir Norveçli esnaf, gurbetçi işçiler için ithal gıda ürünleri getirmeye başladı. İlerleyen yıllarda süpermarketler Old El Paso ve Santa Maria gibi hazır paketleri raflarına dizdi. Birkaç yabancı çalışanın memleket hasreti, onlarca yıl içinde tüm ülkenin ortak ritüeline dönüştü.
Günümüzde Norveç İstatistik Bürosu, temel malzemelerin fiyat dalgalanmalarını takip etmek için özel bir "Tako Endeksi" tutuyor. Hatta ülkenin dünyaca ünlü futbolcusu Erling Haaland bile günlüğünü paylaşırken "En sevdiğim şeylerden biri tako" diyerek bu tutkuyu belgeliyor.
KUZEY KENDİ "MUTLU YEMEĞİNİ" DÜZENLİYOR
Norveçliler yabancı yemekleri kendi kültürlerine uyarlama konusunda köklü bir geçmişe sahip. Soslu sosis, patates salatası ve çıtır soğanla hazırlanan geleneksel pølse med lompe sokak lezzeti bunun en açık kanıtı.
Taco! kitabının yazarı ve yemek araştırmacısı Helle Øder Valebrokk, bu durumu şöyle özetliyor: "Norveç takosu bir ruh halidir; İsveçlilere fika kültürünü sormak gibidir. Ben buna Norveçlilerin 'Mutlu yemeği' diyorum. Herkes etini, sebzesini ve sosunu kendi damak tadına göre tabağına koyar, masada tam bir özgürlük yaşanır."
Hafta içi yoğun iş temposu ve çocukların antrenmanları nedeniyle ortak sofrada buluşmakta zorlanan aileler için cuma akşamları adeta "kutsal bir dinlenme günü" işlevi görüyor. Kolay hazırlanması, herkesin kendi takosunu kişiselleştirebilmesi, bu ithal lezzeti kuzey yaşamının tam kalbine yerleştirdi.
GELENEKSEL OTANTİKLİK Mİ, İSKANDİNAV DOKUNUŞU MU?
Orijinal Meksika takosundan epey uzak olan standart Norveç sürümü; sert kabuklu tortilla, kıyma, rende peynir, ekşi krema ve marul ile hazırlanıyor. Ancak coğrafyanın kendi zenginlikleri de bu rüzgardan nasibini alıyor:
Kuzey av bölgelerinde, sığır eti yerine Ren geyiği veya sığın (moose) eti kullanımı; kıyı kentlerinde tütsülenmiş somon ve karides dolguları, özel gastronomi sunumlarında ise şef Siriyaporn Mymint Rithisirikrerg’in Bocuse d'Or yarışmasında Lofoten Archipelago'nun tarihi kurutulmuş balığıyla hazırladığı özel tortillalar gözde.
Buna karşın ülkede yaşayan Meksikalı şef Montserrat Garza, durumun otantiklikten uzaklığına dikkat çekiyor. Norveçlilerin takoya marul koymasını ve taco baharatı içeren her şeye tako demesini garipsediğini belirten Garza, "Süpermarkette tako aromalı pizza gördüm, bunun hiçbir mantığı yok" sözleriyle şaşkınlığını gizlemiyor.
Yine de araştırmacı Valebrokk’a göre bu bir kültürel adaptasyon. Norveç’in geleneksel patates lavası lomper’ı hatırlatan Valebrokk, "Noel döneminde bu lavaşlara fermente balık, ekşi krema ve soğan sarıp yeriz. Bakış açınızı değiştirirseniz, Meksikalılardan bile daha uzun süredir tako yediğimizi söyleyebilirsiniz" diyor.
Bugün bazı Norveçliler evde kendi mısır tortillalarını yapıp otantik tariflerin peşine düşse de, yarım asırlık bu adaptasyon hikayesi Norveç takosunu ne tam Meksikalı ne de tam Teksaslı kıldı; onu tamamen Norveç'e özgü sıcacık bir hafta sonu başlangıcı yaptı.
Odatv.com
