Türkiye’de 1 Temmuz’da kutlanan Kabotaj Bayramı, Kanada’da 1982’den bu yana kutlanan milli gündür. Bu tarihte, İngiliz Kraliyetine bağlı dominyonların bağımsızlık kazanarak federasyon kurmuştur.
Kanada’da 10 eyalet, üç de özerk bölge var. Bu devasa ülke 1867’de “dominyon federasyonu” olarak kuruldu.1982’de kraliyete bağımlılığı sona erdirip meşruti monarşi altında federal parlamenter demokrasi oldu. Dikkat ediniz, demokrasi bir devlet biçimi olarak zikredilir.
Ülkenin Atlas Okyanusu’na kıyısı olan eyaleti New Foundland & Labrador (NFL) federasyona çok geç katılır ve 1949’da federasyonun 10. eyaleti olur. Bu eyalet, her iki dünya savaşında da İngiliz dominyonuydu, Kanada’ya ait değildi.
“Yeni bulunan yer” anlamındaki ismi kolonyalizmin sömürge siyasetine uygundu; dokunmadılar, öylece kaldı. Şimdi sadece 500 bin kişinin yaşadığı bu eyalette eskiden Beothuk adıyla anılan bir yerli halk vardı. Yani yeni bulunmuş değildi, buranın eskiden de sahipleri vardı.
Kanada’da bu yılın kutlamaları şenlikler ve havai fişek gösterileriyle yapılırken her sene olduğu gibi yine NFL’de güne önce matem sessizliğiyle başlandı. Savaşlarda ölen genç insanlar sabah mateminde anıldı, öğleden sonra bayram yapılıp bağımsızlık günü kutlandı. Çünkü bu eyalet için 1 Temmuz yalnızca milli bayram değil, Gelibolu’dan başlayıp Fransa’nın BeaumontHamel’de doruğa çıkan acı geçmişin de yıldönümüdür. NFL, Birinci Dünya Savaşı sırasında nüfusu sadece 240 bin kişiden ibaret, balıkçı kasabası gibidir. Britanya Kralı V. George’un dominyonlardan asker çağrısına Anzak adıyla anılan Avustralya ve Yeni Zelanda askerleri koşa koşa gelirken nerede olduğunu dahi bilmedikleri bir coğrafyaya cansiperâne koşturanların arasına NFL’in balıkçı gençleri de katılmıştı. 1200 kişilik birlik 1915 Eylül şafağında Gelibolu yarımadasının batı tarafındaki Suvla koyuna çıkarma yaptı. Yaşamını yitirenlerden ilki Francis Lind adlı NFL askeridir, ardından kırk kadarı bu topraklarda kaldı; hepsi bizim evladımız oldu.
“Çanakkale geçilemeyince” geri çekilen NFL birlikleri bir kez daha, bu sefer Avrupa’da savaşa sokulacaktır. Almanlara karşı Fransa’daki Somme muharebesine gönderilen birliğin neredeyse tamamı orada yok olur. Gelibolu’dan sağ kalanlardan bine yakını ölür, sadece 68 asker Kanada’ya geri dönebilecektir.
1915’te henüz olmayan Kanada’nın olmayan eyaleti NFL’in kayıpları için Gelibolu’da bir şehitlik bulunuyor. Kanada, balıkçı NFL’in askeri mirasına sahip çıkarak açılan şehitliğin girişine Kanada geyiği olan Karibu’nun 3 metrelik bir heykeli koymuştur. Ne koyacaktı geyik yerine Atlantik’in Orkinos balığı heykelini dikecek değillerdi ya!
111 yıl evvel tüfekle gelenlerin torunlarından oluşmuş “Shallaway Youth Coire” adlı gençlik korosu, bu yıl temmuz ayı başında, “Trail of the Caribou” turnesi kapsamında Gelibolu Şehitliğine bu kez ezgileriyle geldi; Truva Müzesi dahil pek çok yerde konser verdi.
1923 Lozan Antlaşması’na göre yarımadada şehitlik açmak konusunda, bakımını üstlenmek koşuluyla savaşan taraflara hak tanınmıştır. Kanada’nın yahut eski NFL’in Gelibolu’da mülk hakkı yok, şehitlik toprağı halen Türkiye Cumhuriyeti toprağı. Kanadalı askerler, Anafartalar kahramanı Mustafa Kemal’in sözleriyle söylersek “... Bu toprakta canlarını verdikten sonra artık bizim evlatlarımızdır” vasiyetine göre Türk halkının da çocuklarıdır. Dardanelles topraklarında 21 yaşında hayatını yitiren er Francis Lind o nedenle bizimdir.
